COP31-de diňe geçiş we aýallaryň howanyň üýtgemegine garşy göreşdäki roly öňe çykýar

Howanyň üýtgemeginiň daşky gurşawa we ykdysady täsirlerine goşmaça, jyns deňsizligini çuňlaşdyrmagyň netijeleri COP31 sammitiniň esasy gün tertibinde durýar. BMG-nyň maglumatlaryna görä, klimat krizisi 158 million aýal-gyzy aşa garyplyga iterýär, göçürilenleriň 80 göterimi aýallar. Iýmit, suw we howa syýasatlaryny bitewi ulgam bilen çözmek bilen, COP31, esasanam zenan daýhanlar üçin maliýeleşdirmegi ýeňilleşdirjek we howanyň sarsgynlaryna çydamlylygyny ýokarlandyrjak toplumlaýyn çemeleşmeleri öňe sürmegi maksat edinýär.

Howanyň krizisinde aýallaryň aýratyn töwekgelçilikleri näme?

Aýal-gyzlar howanyň üýtgemegi sebäpli çeşme ýetmezçiliginiň ýokarlanmagy sebäpli maşgalalaryny suw, azyk we ýangyç bilen üpjün etmekde deňsiz-taýsyz jogapkärçilikleri öz üstüne alýarlar. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň maglumatlaryna görä, suw çeşmeleriniň ýeterlik bolmazlygy aýallara şahsy arassaçylygy saklamagy we ýokanç kesellere ýolugmak howpuny ýokarlandyrýar. Mundan başga-da, ösýän ýurtlarda azyk önümçiliginiň köp bölegini amala aşyrýan aýal daýhanlar, önümçilik proseslerinde howanyň betbagtçylygyna has ejizdirler.

Howanyň hereketinde ýaşlar we bilim nähili?

ICEUNISEF-iň maglumatlaryna görä, 2024-nji ýylda 85 ýurtda 242 million okuwçynyň bilim almagy klimat bilen baglanyşykly sarsgynlara ýaramaz täsir eder. Türkiýe, COP31 prosesinde ýaşlaryň karar bermek mehanizmlerine gatnaşmagyny we 2035-nji ýyla çenli ähliumumy klimat biliminiň üsti bilen ýaşyl endiklere eýe bolmagyny ileri tutýar. Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrliginiň utgaşdyrylyşynda işleýän Türkiýäniň howa ilçileri, ýaş nesilleriň howanyň hereketlerinde işjeň rol oýnamalydygyny nygtaýarlar.

COP31 sammiti howanyň üýtgemeginiň aýal-gyzlara we ýaşlara ýetirýän zyýanly täsirlerini azaltmak üçin azyk howpsuzlygy, bilim we maliýe goldaw mehanizmlerini birleşdirýär. Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrligi we Maşgala we durmuş hyzmatlary ministrligi bilen bilelikde amala aşyrylan adalatly geçiş meýilnamalary, Klimat kanunynyň çägindäki girdejileriň 10 göterimine çenli bu çärelere gönükdiriljekdigini çaklaýar.

Howanyň üýtgemegine garşy göreş halkara sammitlerinde kabul edilen kararlar, şeýle hem milli kanunçylyk we kompaniýalaryň içerki syýasaty bilen emele gelýär. Degişli guramalar howanyň maliýeleşdirilmegine elýeterlilik we ýaşyl işe goldaw bermek boýunça işlerini dowam etdirýärkä, raýatlar we hökümete dahylsyz guramalar Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrliginiň resmi bildirişleri arkaly bu waka bilen baglanyşykly häzirki wakalary yzarlap bilerler.

Netije

Howa krizisi diňe bir daşky gurşaw meselesi däl, eýsem çuňňur sosial adalat meselesidir. Howanyň üýtgemeginden aýallaryň we ýaşlaryň iň köp täsir edýändigi, bu toparlaryň zerurlyklaryny çözgüt proseslerinde jemlemegi zerur edýär.

Maliýe çeşmeleriniň adalatly paýlanmagy we howanyň sowatlylygyny ýaýratmak durnukly gelejek üçin möhümdir. Maksatlary meýdanda ulanmak, howanyň üýtgemegine garşy göreşde üstünlik gazanmagyň açary hasaplanýar.

Mümkin täsirler

Diňe COP31-de kabul edilmeli geçiş meýilnamalary, esasanam oba hojalygynda işleýän aýallar üçin maliýeleşdirmegi ýeňilleşdirmek arkaly ýerli azyk önümçiligini güýçlendirip biler. Howanyň ilçilerini we ýaşlaryň başlangyçlaryny goldamak ýaşlara karar bermek işlerinde has täsirli ses almaga mümkinçilik döredip biler.

Howa kanunynyň çäginde bölünip beriljek serişdeler, ýaşyl iş bilen baglanyşykly täze iş mümkinçiliklerini döredip biler we hasaba alynmadyk aýallaryň ykdysady ulgamyna has ygtybarly birleşmegine goşant goşup biler. Bu amallar, uzak möhletde howanyň üýtgemegine sosial durnuklylygy artdyryp biler.