COP31: Howa krizisi aýallara deň derejede täsir edýär

Türkiýe tarapyndan gurnalan we Antalýada geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly Konwensiýasyna (COP31) taraplaryň 31-nji maslahaty gün tertibine klimat krizisiniň jyns taýdan zyýanly täsirini getirdi. Maslahatda baha beren Bauer, howanyň üýtgemeginiň aýal-gyzlara jemgyýetiň beýleki gatlaklaryna garanyňda has agyr täsir edýändigini aýtdy.

Howa krizisi köpeliş saglygyna nähili howp salýar?

heatylylyk tolkunlary we suw joşmalary ýaly betbagtçylyklaryň köpeliş saglygyna uly howp salýandygyny bellän Bauer, bu proseslerde göwrelilik we çaga dogluş kynçylyklarynyň artýandygyny aýtdy. Ylmy maglumatlar, göwreli aýalyň dogulmazyndan bir hepde öň ortaça 1 dereje Selsiýa duçar bolmagy, çaga dogluş howpuny 6 göterim ýokarlandyrýandygyny görkezýär.

Betbagtçylyklar zorluk hadysalaryna sebäp bolýarmy?

Howa bilen baglanyşykly betbagtçylyklaryň jyns esasly zorlugy artdyrýandygyna güýçli subutnamalaryň bardygyny aýdyp, Bauer Madagaskarda geçirilen gözlegleriň maşgaladaky zorluk wakalarynyň 75 göteriminiň klimat bilen baglanyşykly şok bilen baglanyşyklydygyny görkezdi. Göçürilen ýagdaýynda aýallaryň erkeklerden has ýygy hereket etmäge mejbur bolýandyklary we gorag mehanizmlerine elýeterliliginiň çäklendirilendigi aýdylýar.

Antalýada geçirilen COP31 sammitinde hünärmenler howa krizisiniň aýal-gyzlara ölüm derejesi, göçüriş maglumatlary we zorluk hadysalarynyň köpelmegi arkaly jikme-jik maglumat berdiler. Howanyň üýtgemegine garşy göreşde aýal-gyzlaryň we ýaşlaryň karar bermek mehanizmlerine goşulmalydygy nygtalsa-da, häzirki klimat maliýeleşdirmesiniň diňe 2,3 göteriminiň reproduktiw saglyga we zorluga garşy göreş üçin bölünip berlendigi geň galdyryjy kemçilik hasaplandy.

Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň çäginde geçirilen gözlegler, ýurtlaryň Milli Hereket meýilnamalarynda (NAP) aýal-gyzlar üçin ileri tutulýan ugurlary ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Diňe kagyz ýüzünde galmazlygy we aýal-gyzlaryň ýolbaşçylygyndaky taslamalar üçin has köp ýer bermegi üçin klimat syýasatlaryny ýeterlik maliýeleşdirmek bilen goldamak, global klimat strategiýalarynyň esasy garaşyşlaryndan biridir.

Howa syýasatynda jyns deňligi

Howanyň üýtgemegine garşy göreş strategiýalarynyň aýallaryň we gyzlaryň ýüzbe-ýüz bolýan täsin töwekgelçiliklerini äsgermezlik etmegi, krizisiň täsirini çuňlaşdyrmagy dowam etdirýär. Bar bolan maliýe çeşmeleriniň ýeterlik däldigi, bu ugurdaky gowulaşmalar üçin iň uly päsgelçilikleriň biri bolup durýar.

Aýallaryň karar bermek işlerine gatnaşmagy

Aýal-gyzlaryň we ýaşlaryň howa syýasatlaryny döretmek işine işjeň gatnaşmagy ýerli zerurlyklara has duýgur çözgütleriň öndürilmegine sebäp bolup biler. Bilimleri we başarnyklary ösdürmek maksatnamalaryny giňeltmek betbagtçylyklara garşy sosial çydamlylygy artdyryp biler.