TÜRİB, COP31-de azyk üpjünçiligi howpsuzlygy we oba hojalygyny ara alyp maslahatlaşdy

Türk önümleriniň ýöriteleşdirilen bir Exchangeasy (TÜRİB), 2026-njy ýylyň 9-20-nji noýabry aralygynda Antalýada geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi konferensiýasynda (COP31) oba hojalygynyň söwdasynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Maslahatyň açylyş gününden başlap, Mawy we Greenaşyl zolakly panellerdäki edara wekilleri azyk üpjünçiligi üçin ygtyýarly ammar ulgamynyň we aç-açan söwdanyň möhümdigini aýtdy.

Ygtyýarly ammar kuwwaty nämeden ybarat?

Hasyldan soňky ýitgileri azaltmak we ýylyň dowamynda önüm üpjünçiligini ýaýratmak üçin Türkiýede döredilen ygtyýarly ammar ulgamy, 2026-njy ýylyň oktýabr aýyna çenli 290 kärhanada we 381 dürli ýerde işleýär. Umumy saklaýyş kuwwaty 15,2 million tonna bolan bu ulgam, soňky bäş ýylda ýurduň ortaça galla önümçiliginiň takmynan 41 göterimine laýyk gelýär. Öndürijileriň elektron önümi teklip belligi (ELÜS) arkaly önümlerini girewine almak arkaly maliýeleşdirmäge girip bilýän bu gurluş, bazarlarda hasaba alnan we howpsuz söwda gurşawyny hödürleýär.

2027-nji ýylda haýsy täze bazarlar açylar?

TÜRİB oba hojalygynyň bahasy töwekgelçiligini dolandyrmak we daşary söwdany güýçlendirmek maksady bilen 2027-nji ýylda iki sany täze bazary açmagy maksat edinýär. Geljekki bazary öndürijilere we senagatçylara has giç bahalary kesgitlemäge mümkinçilik bermek meýilleşdirilse-de, Halkara Önüm bazary taslamasy oba hojalygynyň önümlerini dünýä derejesinde ammarlarda söwda etmegi maksat edinýär. Bu täze ädimleriň, geosyýasy töwekgelçiliklere garşy üpjünçiligiň çeýeligini ýokarlandyrmagyna we Türkiýäniň logistika merkezi hökmünde pozisiýasyny berkitmegine garaşylýar.

Antalýada COP31-iň çäginde geçirilen paneller oba hojalygynyň we howanyň çydamly azyk ulgamlarynyň geljegi üçin ätiýaçlandyryşyň, maglumatlaryň we durnukly maliýeleşdirmegiň ähmiýetine ünsi çekdi. TÜRİB, 14-nji noýabrda geçiriljek "Azyk howpsuzlygyny üpjün edýän aýallar" paneli bilen oba hojalygynyň maliýeleşdirilmegi meselesini gün tertibine getirmegi dowam etdirer.

TÜRİB söwda platformasy TÜRİS arkaly geçirilen ELÜS bazary, 2019-njy ýylyň 26-njy iýulyndan 2026-njy ýylyň 30-njy oktýabry aralygynda 576 milliard lira we geleşik mukdary 71 million tonna ýetdi. Bu edara konferensiýa wagtynda Greenaşyl zolakdaky stendinde myhmanlaryny kabul etmegini dowam etdirýär we oba hojalygy bazarlarynda sanlylaşdyrma prosesleri barada maglumat berýär.

Oba hojalygy söwdasynda sanlaşdyrma we üpjünçiligiň howpsuzlygy

TURIB-iň COP31-ä işjeň gatnaşmagy, oba hojalygy önümleriniň söwdasynyň howanyň üýtgemegi ýaly global krizislerden goranyş mehanizmine öwrülip biljekdigini görkezýär. Ygtyýarly ammar we ELUS ulgamy, hasyl döwründe öndürijä satuw basyşyndan dynmaga mümkinçilik berýän oba hojalygy önümçiligini maliýe guralyna öwürýär.

2027-nji ýylda meýilleşdirilen “Geljekki bazar” we halkara önüm bazary başlangyçlary Türkiýe diňe bir oba hojalygy söwdasynda sarp ediji ýa-da öndüriji bolmak däl, eýsem sebitleýin logistika we söwda merkezi bolmak maksadyny goldaýar. Bu ulgamlaryň doly kuwwaty bilen işlemegi azyk üpjünçiligi howpsuzlygynyň durnuklylygy üçin möhüm çäk hasaplanýar.

Öndürijilere we senagatçylara garaşýan üýtgeşmeler

Geljekki bazaryň işe girizilmegi, esasanam bugdaý we mekgejöwen ýaly esasy önümlerde bahalaryň üýtgemeginden döreýän töwekgelçiligi azaldyp biler. Öndürijiler satuw bahalaryny we senagatçylaryň çig mal çykdajylaryny öňünden kesgitlemek arkaly has öňünden aýdylýan täjirçilik meýilnamalaşdyryp bilerler.

Halkara Önüm bazary taslamasy, logistika çykdajylaryny azaldyp, importçylary we eksportçylary bir platformada jemläp, üpjünçilik proseslerini çaltlaşdyryp biler. Bu ýagdaý, türk portlary arkaly oba hojalygynyň söwdasynyň göwrüminiň ýokarlanmagyna we sebit söwdasynyň has bäsdeşlik gurluşyna goşant goşup biler.