Mazmuna geç
19 Noýabr 2026, Penşenbe Garaşsyz habar portaly · Resmi edara däl
DEVLET.TC Ygtybarly habar çeşmesi Garaşsyz habar portaly · Resmi edara däl
Gün tertibi

Deňizlerdäki howa krizisi: ingylylyk we kislotalaşmak howpy ýokarlanýar

Doktor Salihoğlu, ummanlaryň klimat krizisiniň agyr ýüküni çekýändigini aýdyp, deňizleriň gyzmagy we kislotalaşmagy ekosistema we ykdysadyýet üçin howp salýandygyny aýtdy.

Deňizlerdäki howa krizisi: ingylylyk we kislotalaşmak howpy ýokarlanýar

Gysgaça

  • Doktor Salihoğlu, ummanlaryň klimat krizisiniň agyr ýüküni çekýändigini aýdyp, deňizleriň gyzmagy we kislotalaşmagy ekosistema we ykdysadyýet üçin howp salýandygyny aýtdy.
  • Deňiz üstündäki temperaturanyň dünýä derejesinde rekord derejä ýetendigini mälim eden Salihoğlu, ummanlaryň soňky 20 ýylda adamzadyň her ýyl sarp edýän energiýasyndan takmynan 18 esse köp ýylylyk siňdirendigini aýtdy.

Eastakyn Gündogar Tehniki Uniwersiteti (METU) Howa Merkezi we Deňiz Ylymlary Institutynyň müdiri Prof. Dr. 2026-njy ýylyň 24-nji sentýabrynda eden çykyşynda Salihoğlu ummanlaryň howanyň üýtgemeginiň iň uly bufer ulgamydygyny, emma bu kuwwatyň çaltlaşdyrylýandygyny aýtdy. Deňiz üstündäki temperaturanyň dünýä derejesinde rekord derejä ýetendigini mälim eden Salihoğlu, ummanlaryň soňky 20 ýylda adamzadyň her ýyl sarp edýän energiýasyndan takmynan 18 esse köp ýylylyk siňdirendigini aýtdy.

Deňiz temperaturasynyň ýokarlanmagy haýsy sebitlerde jemlenendir?

Prof. dünýädäki ortaça 0,6 bilen 1,5 dereje aralygyndaky temperaturanyň ýokarlanmagynyň sebit deňizlerinde has aýdyňdygyny belleýär. Doktor Salihoğlu Ortaýer deňziniň basseýniniň 98 göteriminde ýylylygyň bolandygyny aýtdy. Salihoğlu "Ortaýer deňzinde 1,1-den 1,4 dereje, Mersin we eskenderun aýlaglarynda 2-den 2,5 dereje, Marmarada takmynan 2 dereje we Gara deňziň gündogarynda 2-den 2 dereje ýokarlanýar. Egeýde sowuk suw akymlary sebäpli ýokarlanma 1 dereje bolýar" -diýdi.

Howanyň üýtgemegi kenarýaka ykdysadyýetine nähili täsir edýär?

Prof. deňiz temperaturasynyň ýokarlanmagynyň migrasiýa ýollaryny we balyk köpeltmek döwürlerini üýtgedýändigini mälim etdi. Doktor Salihoğlu bu ýagdaýyň syýahatçylyk, balykçylyk, biotehnologiýa we energiýa pudaklaryny göni howp astyndadygyny aýtdy. Deňiz derejesiniň ýokarlanmagynyň kenarýaka düzlüklere duzly suwuň girmegine, oba hojalygynyň öndürijiligini peseldýändigine ünsi çeken Salihoğlu, Stambul, Izmir, Antalýa, Mersin we Samsun ýaly iri kenarýaka şäherlerindäki infrastrukturanyň geljekdäki howa ssenarilerine görä täzeden meýilleşdirilmelidigini aýtdy.

Prof. Doktor Salihoğlu ýylylykdan başga-da, ummanlaryň kislotalaşýandygyny we kislorod derejesiniň peselýändigini, 1993-nji ýyldan bäri dünýädäki deňiz derejesiniň takmynan 10 santimetre çenli ýokarlandygyny aýtdy. Salihoğlu klimat syýasatlarynyň gury ýer çemeleşmesinden daşlaşmalydygyny we ummanyň we kenarýaka çözgütleriniň goralmagyny talap edýändigini aýtdy.

Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrliginiň utgaşdyrylmagy we METU-nyň ylmy goldawy bilen amala aşyrylýan Durnukly gök ykdysadyýet strategiki hereket meýilnamasy taslamasy, bitewi çemeleşme bilen deňiz baýlyklaryny goramak we ykdysady ösüşi maksat edinýär. Mersin we eskenderun aýlaglarynyň synag sebitleri hökmünde saýlanan gözleginde, sanly ekizler we deňiz we balykçylyk ýaly pudaklara karar goldaw ulgamlaryny ösdürmek arkaly Türkiýäniň strategiki hereket meýilnamasyny döretmek maksat edinilýär.

Netije

Deňizlerde ýylylyk we kislotalaşma maglumatlary howa krizisiniň diňe bir atmosfera meselesi däldigini, deňiz ekosistemalarynyň göterijilik çägine ýetendigini görkezýär. Sebitdäki ýylylyk derejesiniň dünýädäki ortaça derejeden ýokary bolmagy, kenarýaka dolandyryş we oba hojalygy önümçilik strategiýalarynyň Türkiýe ýaly üç tarapda deňizler bilen gurşalan ýurtlar üçin gyssagly täzelenmelidigini görkezýär.

Mawy ykdysadyýetiň durnukly taslamalarynyň ylmy taýdan ýerine ýetirilmegi ekosistemanyň ýitmeginiň öňüni almak üçin möhüm ädim bolsa-da, uzak möhletleýin üstünlik üçin halkara maliýeleşdiriş mehanizmleriniň we sebitleýin hyzmatdaşlygyň aýgytlaýjy bolar.

Mümkin täsirler

Deňiz temperaturasynyň yzygiderli ýokarlanmagy balykçylyk pudagynda öňünden aýdylýanlygyň peselmegine we ýerli ykdysadyýetleriň gysylmagyna sebäp bolup biler. Duzlaşma meselesi, esasanam kenarýaka düzlüklerde oba hojalygynyň öndürijiliginiň peselmegine we azyk howpsuzlygyna basyş edip biler.

Kenarýaka şäherlerindäki infrastrukturany howanyň üýtgemegi senarisine laýyklykda täzeden gözden geçirmezlik, ýakyn ýyllarda tupan we deňiz derejesiniň ýokarlanmagy sebäpli ykdysady taýdan uly ýitgilere we obalara zyýan ýetirip biler.

Çeşme: Anadolu Ajansı

Bu habar çeşme habaryndan emeli aňyň goldawy bilen taýýarlandy we türk dilinden maşyn terjimesi arkaly terjime edildi. Biz nähili işleýäris?

Bu habary paýlaş
Devlet.TC habarlar bölümi

Devlet.TC habarlar bölümi

Ähli makalalary görkez

Teswirler (0)

Teswir ýaz

E-poçta salgyňyz çap edilmeýär, diňe moderasiýa üçin ulanylýar. Gizlinlik syýasaty

Teswirler moderatoryň tassyklamasyndan soň neşir edilýär.

Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!

Gün tertibi