Eastakyn Gündogarda gyzgyn ösüş: 7 ýurtdan Eýrana we goldaýan toparlara garşy bilelikdäki beýannama

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlygyň güýçlenmegi bilen Eastakyn Gündogarda dartgynlygy ýokarlandyrýan täze diplomatik ädim ädildi. Bahreýn, Kuweýt, Oman, Katar, Saud Arabystany, Birleşen Arap Emirlikleri (BAE) we Iordaniýa bilelikde beýannama berip, Eýranyň we sebitdäki goldaýan milisiýa güýçleriniň agressiw hereketlerini berk ýazgardylar. Aýlag Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň (GCC) resmi web sahypasynda yglan edilen bu taryhy beýannama sebitdäki howpsuzlyk dinamikasynyň üýtgedilendigini görkezýär.

Aýlag ýurtlaryndan we Iordaniýadan bilelikdäki front: Hüjümler durmaýar

Çap edilen bilelikdäki tekstde; Bahreýn, Kuweýt, Oman, Katar, Saud Arabystany, BAE we Iordaniýa Eýranyň we sebitdäki wekilleriniň territorial bitewiligine eden hüjümlerini düýbünden kabul ederliksiz diýip häsiýetlendirdi. Beýannamada sorag edilýän hüjümleriň 2026-njy ýylyň 28-nji fewralyndan bäri üznüksiz dowam edýändigi mälim edildi. Mundan başga-da, 2026-njy ýylyň 17-nji iýunynda ABŞ bilen Eýranyň arasynda gol çekilen düşünişmek memorandumyna garamazdan bu ýagdaýyň dowam etmegi sebitdäki ýurtlaryň reaksiýasyny hasam artdyrdy.

Raýat infrastrukturasy we energiýa desgalary nyşana alynýar

Beýanatda bu hüjümleriň raýat infrastrukturasyna gönüden-göni gönükdirilendigi we esasanam Bahreýnde, Kuweýtde we Iordaniýada strategiki nokatlara gönükdirilendigi aýdylýar. Bu ýurtlardaky elektrik stansiýalarynyň, deňiz suw arassalaýjy desgalaryň, portlaryň, howa menzilleriniň we beýleki raýat ýaşaýyş ýerleriniň yzygiderli nyşana alnandygy nygtaldy. Bilelikdäki jarnamada Eýranyň bu hereketleriniň Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Tertipnamasyny, halkara hukugyny we halkara ynsanperwerlik hukugyny aç-açan bozýan we global parahatçylygy we howpsuzlygy gönüden-göni bozýan hüjüm bolup durýandygy mälim edildi.

Öz-özüňi goramak hukugy we Saud Arabystany bilen raýdaşlyk habary

Gatnaşýan ýurtlar BMG-nyň Tertipnamasynyň 51-nji maddasyna laýyklykda şahsy ýa-da köpçülikleýin goranmak hukuklaryny goraýandyklaryny mälim etdiler. Necessaryhli zerur hukuk çäreleriniň özygtyýarlylygyny, ýerlerini, raýatlaryny, deňiz söwda gämilerini we möhüm infrastrukturasyny goramak kararyna geljekdigi mälim edildi. Bu nukdaýnazardan Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşine (UNSC) gyssagly jaň edildi we Eýranyň hüjümleriniň haýal etmän bes edilmegini talap edýän karar taslamasynyň kabul edilmegi haýyş edildi.

Mundan başga-da, Hormuz bogazynda we Bab al-Mandeb bogazynda nawigasiýa howpsuzlygyny we deňiz transportynyň erkinligini goramak baradaky borçnamalar gaýtalandy. Netijede, Riýad administrasiýasy bilen Hutileriň Saud Arabystanyna garşy "deňiz gatnawyny gadagan etmek" haýbatlaryna garşy doly derejede raýdaşdygy we Saud Arabystanynyň howpsuzlygyny, durnuklylygyny we territorial bitewiligini goramak üçin görüljek çäreleriň arkasynda durjakdygy aýdyň görkezildi.