Egeýde UAV-F-16 Duel: Gresiýanyň býudjetini sarsdyran durnuksyz çykdajylar

Türk goranyş senagatynyň dünýäde meşhur pilotsyz howa ulagy (UAV) floty Egeý deňzinde strategiki we ykdysady deňagramlylygy üýtgetmegi dowam etdirýär. Ahyrynda Egeý asmanynda işleýän türk uçary Gresiýanyň howa güýçlerini ýokary hüşgärlige saldy. Gresiýanyň metbugatynda uly täsir galdyran bu wakada Afiny administrasiýasynyň türk uçaryna eýermek we öňüni almak üçin iki sany F-16 söweş uçaryny gyssagly ýagdaýda çykarandygy habar berildi. Goranmak syýasaty hünärmenleriniň geçiren derňewleri bu ädimiň Afiny üçin durnuksyz ykdysady ýük döredýändigini görkezýär.

Ösüş jikme-jikliklerine görä, 28-nji awgust anna güni irden Egeý deňziniň üstünden meýilleşdirilen uçuşyny amala aşyran türk uçarmansyz howa ulagy, Samothrace we Lemnos adalarynyň arasyndaky halkara howa giňişliginde aýlanyp ýörkä, Afiny Uçuş Maglumat Sebitine (FIR) girdi. Gresiýanyň harby çeşmeleri türk uçarynyň milli howa giňişligini bozandygyny öňe sürüp, ýagdaýy özygtyýarlylyk krizisine öwürdi. Bu aýyplamalardan soň Gresiýanyň Howa güýçleriniň serkerdelik merkezi gyssagly kod bilen iki sany F-16 söweş uçaryny uçurdy. Samothrace we Lemnos liniýasynda uçýan türk uçaryna ýakynlaşdy we kesgitlemek we öňüni alyş çäreleri geçirdi. Gresiýanyň käbir habar beriş serişdeleri türk uçarynyň uçuş ýolunyň Dedeağaç serhedine çenli uzalandygyny öňe sürdi.

Gresiýanyň durnuksyz harby çykdajylary

Bu gyzgyn ösüşe baha beren meşhur goranyş senagaty hünärmeni Turan Oğuz, Gresiýanyň hukuk bozulmalary baradaky aýyplamalara seresaplylyk bilen çemeleşmelidigini aýtdy. Türk uçarmanlarynyň, halkara hukugynyň kadalaryna doly laýyk gelýän Türkiye FIR sebitinde uçuşlary amala aşyran bolmagynyň mümkindigini mälim eden Oğuz, göz öňünde tutulmaly esasy nokadyň amal çykdajylarynyň deňsizligi bolandygyny aýtdy. Oğuz tarapyndan paýlaşylan maglumatlara görä, bir türk uçarynyň sagatlyk uçuş bahasy takmynan 1500 dollar bolsa, bir F-16 söweş uçarynyň howada galmagy üçin her sagatda takmynan 25 müň dollar sarp edilýär. Bu nukdaýnazardan, iki sany grek F-16 kysymly uçaryň Afiny býudjetine garşy reaksiýasynyň sagatlyk bahasy takmynan 50 müň dollara ýetýär. Türkiýäniň sanawynda ýüzlerçe işjeň uçarmansyz we uçarmansyz güýçleri göz öňünde tutsak, Gresiýanyň her bir uçuşa şeýle jogap bermegi ykdysady taýdan durnuksyz çekiş söweşine öwrülýär.

Diňe ýangyç däl, söweş uçarlarynyň ömri hem sarp edilýär

Goranmak boýunça hünärmen Turan Oğuz, bu asimmetrik göreşiň diňe ýangyç we derrew iş çykdajylary bilen çäklenmeýändigini aýtdy. Uçýan her F-16 söweş uçarynyň howa möhletiniň gutarýandygyny mälim eden hünärmen, ýygy-ýygydan görnüşleriň uçaryň hyzmat ediş möhletini öňe sürýändigini, ätiýaçlyk şaýlarynyň ömrüni gysgaldýandygyny we uçarlaryň umumy ulanylyş wagtyny ep-esli azaldýandygyny aýtdy. Mundan başga-da, her bir harby uçuşyň awariýa ýa-da heläkçilik töwekgelçiligini göz öňünde tutsaň, gaty arzan bahada birnäçe gün howada galyp bilýän pilotsyz platformalara garşy yzygiderli we gymmat bahaly uçarlar bilen reaksiýanyň uzak möhletde Gresiýanyň howa güýçlerini ysmaz edip biljekdigi çaklanylýar. Senagat wekilleri, takmynan 10 ýyl ozal Türkiýäniň uçarman maýa goýumlarynyň şeýle assimetrik artykmaçlygy döredjekdigi çaklanylýar, ýöne Afiny muňa garşy gorag düşünjesini ösdürip bilmedi.

Elektron söweş tehnologiýalary we intellektiň artykmaçlygy

Hünärmenler, şeýle hem, Gresiýanyň geljekde şuňa meňzeş uçar ulgamlaryny edinip, Türkiýe garşy şuňa meňzeş çykdajy basyşyny ulanyp biljekdigine baha berýärler we Türkiye bu ugurdaky tehnologiki artykmaçlygyny nygtaýarlar. Türkiye içerki elektron söweş we gury, deňiz we howa platformalaryna integrirlenen kiber söweş ulgamlary, gymmat bahaly uçarlary çykarmazdan mümkin howplara garşy çözgüt çykaryp biljek derejededir. Öňdebaryjy gödek we aldaw tehnologiýalarynyň kömegi bilen Türkiye, dartgynlygy ýokarlandyrmazdan assimetrik howplary ýok etmek ukybyna eýe. Beýleki tarapdan, Egeýdäki bu yzygiderli uçuşlar harby aňtaw üçin bahasyna ýetip bolmajak maglumatlary berýär. Türk uçarmanlarynyň alyp barýan işleri, Gresiýanyň howa gorag radarlarynyň reaksiýa wagtlary, uçarlary haýsy bazadan göterýän wagty we yzarlaýyş amallary derrew derňelýär we Türk medaragly Güýçleriniň maglumat bankynda ýazylýar.