Emeli intellekt tarapyndan hödürlenýän mümkinçilikler we töwekgelçilikler Türk Bütindünýä Dialog Forumynda ara alnyp maslahatlaşyldy

Ankarada geçirilen "Türk dünýäsi gepleşikler forumynyň" çäginde geçirilen tegelek stoluň başynda emeli intellekt tehnologiýalarynyň hödürleýän mümkinçilikleri we bu tehnologiýalaryň getirýän kynçylyklary ara alnyp maslahatlaşyldy. Ankara Hajy Baýram Weli Uniwersitetiniň fakultet agzasy Prof. Dr. Erman Smart tarapyndan dolandyrylýan sessiýada; Indoneziýa, Bosniýa we Gersegowina, Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan we Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynyň hünärmenleri emeli intellektiň metbugata, döwlet dolandyryşyna we tehnologiki garaşsyzlyga edýän täsirine baha berdiler.

Emeli intellektden gelip çykýan dezinformasiýa bilen nädip göreşmeli?

Indoneziýa halkara yslam uniwersitetiniň professory. Doktor Philips J. Wermonte emeli intellektiň arzan bahadan galp mazmun öndürmek ukybynyň dezinformasiýa garşy göreşmegi kynlaşdyrýandygyny aýtdy. Hünärmenler resmi beýannamalaryň býurokratik päsgelçiliklere duçar bolmazdan çalt paýlaşylmalydygyny mälim etdiler we türk döwletleriniň habar gulluklarynyň arasynda "Türk dünýä bilelikdäki habarlary barlamak toruny" döretmek ýaly mehanizmleri durmuşa geçirmäge çagyrdylar.

Tehnologiki garaşsyzlyk üçin umumy infrastruktura näme üçin möhüm?

Girne Amerikan uniwersitetiniň professory. Doktor Murat Akkaýa, bar bolan emeli intellekt ulgamlarynyň beýleki ýurtlar tarapyndan döredilendigini belläp, türk dünýäsiniň öz maglumatlar ulgamlaryny we dil modellerini döretmelidigini aýtdy. Gatnaşanlar, esasanam Bosniýa we Türk dilleri üçin özboluşly maglumatlar binýadynyň ösdürilmeginiň medeni gatnaşyklary ýokarlandyrjakdygyny we sanly özygtyýarlylygy güýçlendirjekdigini öňe sürdüler.

Duşuşykda emeli intellektiň Orta Koridor transportyndan başlap, jemgyýetçilik hyzmatlarynyň sanlylaşdyrylmagyna çenli giň ugurlarda ulanylyp bilinjekdigi we adam gözegçiligi we ahlak jogapkärçiliginiň tehnologiki prosesleriň merkezinde galmalydygy barada ylalaşyga gelindi. Hünärmenler uniwersitetler we gözleg toparlary derejesinde türk döwletleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygyň artmagy sebitiň tehnologiki bäsdeşlikdäki ornuny güýçlendirer diýip bellediler.

Türk döwletleriniň guramasynyň çäginde geçirilen şeýle gepleşik amallary sanly ýurtlaryň, kiberhowpsuzlygyň we agza ýurtlaryň arasynda umumy tehnologiýa syýasatlarynyň ösmegi üçin esasy esas bolup durýar. Degişli guramalar forumda beýan edilen teklipleri strategiki meýilnamalaryna goşmak bilen anyk taslamalar bilen sebitleýin hyzmatdaşlygy goldamagy maksat edinýärler.

Netije

Forumyň esasy netijesi, emeli intellekt tehnologiýalarynyň diňe bir gural bolman, eýsem milli özygtyýarlylyk we medeni barlyk üçin strategiki elementleridir. Türk dünýäsiniň sanly dünýäde bolmagy üçin daşarky garaşly tehnologiýalaryň ýerine öz dil modellerini we maglumat infrastrukturasyny ösdürmegi hökmanydyr.

Mundan başga-da, dezinformasiýanyň global howpdygyny göz öňünde tutup, türk döwletleri tarapyndan bilelikdäki barlag torlarynyň döredilmegi maglumat hapalanmagynyň öňüni almakda iň täsirli goranyş ugry hökmünde tapawutlanýar. Ynsan gözegçiligini we ahlak hökümlerini tehnologiýa bilen garyşdyrmak, bu üýtgeşmäniň sagdyn dolandyrylmagyny üpjün eder.

Mümkin täsirler

Türk döwletleriniň arasynda umumy dil modelleriniň we sanly bilim merkezleriniň döredilmegi sebitdäki ýaş gözlegçileriň we tehnologiýa hünärmenleriniň bilelikdäki taslamalar boýunça duşuşygyny ýeňilleşdirip biler. Wagtyň geçmegi bilen bu, türk dünýäsiniň goranyş pudagynda maglumat tehnologiýalary we emeli intellekt ulgamyna geçirilmegine goşant goşup biler.

Mundan başga-da, Merkezi koridor ýaly logistika ugurlarynda emeli intellektiň giňden ulanylmagy, ýük çykdajylaryny azaltmak arkaly sebit ýurtlarynyň arasyndaky ykdysady integrasiýany çaltlaşdyryp biler. Umumy tehnologiki infrastrukturany döretmek daşary ýurtlara garaşlylygy azaldyp, ýurtlara sanly hyzmatlarda has aýdyň we täsirli gurluşy gazanmaga mümkinçilik döredip biler.