Ene-atalara uly zarba, Mekdepler açylmazyndan birnäçe gün öň: Resmi nyrhlar bar, ýöne oýanmaň!

Täze okuw ýyly, ilkinji synp jaňy duşenbe güni millionlarça okuwçy üçin resmi taýdan başlaýar. Muňa garamazdan, mekdepler açylmazyndan birnäçe gün öň ene-atalar uly ykdysady kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz boldular. Kanselýariýadan başlap, mekdep eşiklerine, hyzmat töleglerinden başlap, naharhana bahalaryna çenli hemme zat diýen ýaly köpelýär, maşgala býudjetini çynlakaý sarsdyrýar. Gözleg we pudaklaýyn maglumatlar bilim çykdajylarynyň geçen ýyl bilen deňeşdirilende has ýokarlandygyny görkezýär.

Bazar derňewine görä, şu ýyl sumka, depder, ruçka, suw çüýşeleri we günortanlyk gutular ýaly okuwçynyň iň esasy zerurlyklaryny öz içine alýan kanselýariýa söwdasynyň iň pes bahasy 2 müň 500 TL bilen 3 müň TL arasynda üýtgeýär. Şol sebediň geçen ýyl 1900 TL bilen 2 müň TL aralygyndadygyny göz öňünde tutsak, bu elementde takmynan 25-30 göterim ösüşiň bolandygyny görmek bolýar. Beýleki tarapdan, Milli bilim ministrligi (MEB) tarapyndan hususy mekdepleriň okuw kitaplarynyň adyndan ene-atalardan goşmaça töleg talap etmegi düýbünden gadagan edilse-de, käbir hususy bilim edaralary bu gadaganlygy aradan aýyrmagyň ýoluny tapdylar. "Kanselýariýa paketleri" ady bilen kitaplary we okuw materiallaryny talap edýän käbir hususy mekdepleriň, bu paketler üçin 50 müň TL-den başlap, 200 müň TL-e çenli astronomiki mukdarda pul talap edýändigi aýdylýar. Şeýle-de bolsa, mekdep naharhanalarynda bahanyň ýokarlanmagy 30 göterimden geçse-de, mekdep eşikleriniň ýokarlanmagy 15 göterime ýetdi. Ene-atalar üçin iň uly çykdajy maddasy bolan mekdep awtobus tölegleri ortaça 25-30 göterim ýokarlandy. Potolok nyrhlarynyň nyrhlary her welaýatyň resmi edaralary tarapyndan kesgitlenen hem bolsa, köp hususy mekdepler we hyzmat kompaniýalary bu çäklendirmeleri äsgermezlik edýärler.

Naharhana bahalarynyň rekord ýokarlanmagy: Bir tost we bir Aýran lýuks boldy

Täze okuw döwründe mekdep naharhanalarynda ulanyljak resmi potensial nyrh yglan edildi. Şeýle-de bolsa, täze bahalar okuwçylaryň gündelik kömek puluny çäklendirer. Talyplar tarapyndan iň köp sarp edilýän menýu bolan tost we aýranyň umumy bahasy şu ýyl 90 TL-den 130 TL-a çenli ýokarlandy. Täze yglan edilen nyrh boýunça simit naharhanalarda 30 TL, konditer önümleri we konditer önümleri 35 TL-a satylar. Halfarym litr haýwan suwunyň bahasy 15 TL, bir stakan çaý 25 TL hökmünde kesgitlenildi. Nahar alternatiwasy hökmünde tapawutlanýan towuk donorynyň bahasy 145 TL.

Bu sanlar okuwçynyň gündelik iň az iýmit bahasyny aç-açan görkezýär. Mekdepde diňe bir bölek tost we aýran iýmek isleýän okuwçy, günde 130 TL sarp etmeli bolsa, suw we çaý içilende, gündelik çykdajylar 170 TL bolýar. Türk naharhana operatorlary federasiýasynyň işgärleri, 2026-2027-nji okuw ýylynda bahalaryň ortaça 6,2 göterim ýokarlanýandygyny görkezýär, bu naharhanalarda satylýan önümleriň köpüsi.

Iň uly çykdajy elementi mekdep awtobuslarydy

Ene-atalara agyr düşýän bilim býudjetindäki iň uly çykdajy, mekdep awtobuslary bolmagyny dowam etdirýär. Mekdep awtobus tölegleri resmi nyrhlar bilen, öý bilen mekdebiň aralygyna, şäherlerdäki Ulag utgaşdyryş merkezi (UKOME) we beýleki şäherlerdäki welaýat we etrap häkimlikleri tarapyndan kesgitlenýär. Stambulda, Ankarada we Izmirde täze döwür ýokarlanmagy bilen, üç şäherdäki häzirki hyzmat tölegleri hem aýdyň boldy. Şunuň bilen baglylykda, Stambulda mekdep awtobus tölegleri 10 göterim, Ankarada 25,49 göterim we Izmirde geçen ýyl bilen deňeşdirilende 35 göterim ýokarlandy.

Täze nyrh boýunça Stambulda 0-1 kilometre çenli iň gysga aralyk üçin ýyllyk hyzmat tölegi 39 müň 970 TL, iň uzyn aralygy 23-25 kilometre 93 müň 610 TL hökmünde kesgitlenildi. Görkezilen 25 kilometrden her kilometre ene-atalara goşmaça 87,99 TL töleg tölener. Mundan başga-da, marşrutdaky köpri tölegleri hyzmaty ulanýan talyplaryň umumy sanyna bölüner we tölegiň hataryna goşular. governmentöne hökümetiň bu düzgünlerine we bahalaryna garamazdan, köp mekdep administrasiýalary we hyzmat kompaniýalary kanuny nyrhlardan iki-üç esse köp töleg alýarlar.

Ene-atalaryň arzalary: Resmi nyrhlar hasaba alynmaýar

Artykmaç baha amallary bilen ýüzbe-ýüz bolýan ene-atalar öz reaksiýalaryny mekdep administrasiýalaryna ýetirýärler we seslerini sarp ediş platformalarynda eşitdirmäge synanyşýarlar. Sarp edijileriň arzalary ýygnan Şikâyetvar platformasy, täze okuw ýylyndan öň mekdep awtobus tölegleri üçin arzalary paýlaşdy. Alýan şikaýatlarymyz kanuny çäkleriň nädip hasaba alynmaýandygyny görkezýär. Mysal üçin, ene-atadan resmi nyrh boýunça takmynan 48 müň TL bolmaly hyzmat tölegi üçin 140 müň TL tölemegi talap edilendigini aýtdy. Başga bir şikaýatda, kanuny çäkleri 79 müň TL bolan ene-atadan 161 müň TL-den ýokary tölegiň talap edilendigi aýdyldy.

Şuňa meňzeş bahanyň praktikasy Izmirden hem habar berildi. Ene-atalar, çagalar bagyna gatnaýan çagasy üçin 9 aýyň dowamynda 161 müň 158 TL hyzmat töleginiň soralandygyny aýtdy we resmi nyrh boýunça bu tölegiň iň ýokary 79 müň 443 TL bolmalydygyny aýtdy. Ene-atalar bu ýagdaýa reaksiýa bildirdiler we talap edilýän mukdaryň kanuny çäkden 81 müň TL köpdügini aýtdylar. Resmi nyrhlar bilen hakyky talap edilýän tölegleriň arasyndaky ägirt uly boşluklardan başga-da, şikaýat arzalarynda gysga aralyklara aşa bahalary ulanmak we öňünden tölenendigine garamazdan goşmaça býudjet talaplaryny bermek ýaly düzgün bozmalar hem bar.

Rainagyşyň ýokarlanmagy kanselýariýa we mekdep eşiklerinde dowam edýär

Okuwçylar mekdep stollaryna gaýdyp barýarkalar, kanselýariýa enjamlarynyň ýyllyk köpelmegi ene-atalara kynçylyk döredýär. Geçen ýylda kanselýariýa önümleriniň umumy bahasy 27 göterimden 32 göterime çenli boldy. Önüm esasynda gözden geçirilende, iň täsir galdyryjy ösüşiň 45,45 göterim bilen mekdep sumkalarynda bolup geçendigi görülýär. Ondan soň 33.33 göterim ösüş bilen çüýşeler, 30,14 göterim ösüş bilen barmak boýaglary we 25 göterim ýokarlamak bilen 12 gaply galamlar bar. Talyplar tarapyndan gündelik ulanylýan nahar gutulary 24,14 göterim, ýelimiň bahasy 20,69 göterim, galam haltalarynyň we gyzyl ruçkalaryň bahasy 20 göterim ýokarlandy. Bu kanselýariýa çykdajylaryndan başga-da, mekdep eşikleri we aýakgap ýaly geýim önümleriniň ýyllyk köpelmegi 15 göterime ýetdi.