Ene-atalaryň telefon endikleri çagalaryň beýniniň ösüşine howp salýar: Oslo uniwersitetiniň haýran galdyryjy gözlegleri

Norwegiýadaky Oslo uniwersiteti tarapyndan geçirilen giňişleýin ylmy gözleg, häzirki döwrüň iň uly meselelerinden biri bolan sanly endikleriň çagalara ýetirýän täsirini ýüze çykardy. Eren Koka tarapyndan berlen jikme-jikliklere görä, ene-atalaryň çagalary bilen smartfonlary uzak wagtlap ulanmagy çagalaryň beýniniň saglygyna we diliniň ösmegine gönüden-göni ýaramaz täsir edýär. Abraýly lukmançylyk journalurnalynda JAMA Pediatrics neşir edilen makalada bu zyýanyň çagalaryň öz planşetlerinden ýa-da telefonlaryndan has çuňňur yz galdyrýandygyny görkezýär. Gözlegleriň netijelerine görä, ene-atasy günde ortaça dört sagat telefon ekranyna seredýän çagalaryň dil sapaklarynda üstünlik derejeleri ene-atalary günde diňe bir sagat telefonlaryny ulanýan deň-duşlaryndan 2,5 bal pesdir.

Beýni ösüşiniň 90 göterimi ilkinji bäş ýylda tamamlandy

Alymlar çagalykda diliň we akyl ösüşiniň iň möhüm tapgyrynyň ilkinji bäş ýyl bolandygyny bellediler. Hünärmenler adam beýnisiniň ösüşiniň 90 göteriminiň bu döwürde tamamlanandygyny aýdýarlar we ene-atalaryň telefon endikleri sebäpli çagalary bilen aragatnaşygynyň ýeterlik däldigini aýan edýärler. Gözlegleriň çäginde, 5 ýaşdan 8 ýaş aralygyndaky 747 norwegiýaly çaga üç ýyllap yzygiderli yzarlandy. Netijeler, öýde intensiw smartfonyň ulanylmagy çagalaryň söz baýlygyny baýlaşdyrýandygyny ep-esli haýalladýandygyny subut etdi. Bu negatiw ýagdaýyň öňüni almak üçin hünärmenler maşgalalara çagalary bilen hemişe aragatnaşyk saklamagy, bilelikde kitap okamagy we hekaýalary gürrüň bermegi maslahat berýärler.

Tehnologiki päsgelçilik: "Tehnologiýa" howpy

Bu meselä baha beren tehnologiýa hünärmeni Osman Demircan, smartfonlary häzirki durmuşyň "üns ogrylary" hökmünde häsiýetlendirýär. Ene-atalaryň telefon bilen meşgullanmagynyň özara aragatnaşygy düýbünden bozýandygyny mälim eden Demircan, bu ýagdaýyň ylmy edebiýatda "tehnologiýa", ýagny tehnologiýanyň ene-ata gatnaşyklaryna gatyşmagy hökmünde kesgitlenýändigini aýtdy. Çagalaryň ekran wagtyny çäklendirmegiň ýeterlik çözgüt däldigini belläp, Demircan: "Iň esasy zat, maşgalalaryň hil taýdan täsirleşmek pursatlaryny telefona gurban bermezligi. Çaga bilen ünsüňizi bütinleý çaga gönükdirmeli. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy ululary kitap okamaga we çagalara hekaýalar gürrüň bermäge aýratyn höweslendirýär.

Otagda fiziki, ýöne akyl taýdan başga bir dünýäde

Moodist Psihiatriýa we Newrologiýa Keselhanasy Çaga we ýetginjek psihology mailsmail Anıl Usta meseläniň psihologiki we emosional ölçeglerine ünsi çekýär. Häzirki wagtda ene-atalaryň çagalary bilen fiziki taýdan bar bolandyklaryna garamazdan, akyl taýdan düýbünden başga bir dünýäde bolandyklaryny mälim eden Usta, smartfonlaryň bu birikmäni çuňlaşdyrandygyny aýtdy. Çagalaryň dünýäni ene-atalarynyň gözleri we reaksiýalary arkaly okaýandyklaryny mälim eden psiholog Usta: "Ene-ata telefona giren badyna, çaga bilen emosional baglanyşyk we alyş-çalyş kesilýär. Dil sosial we işjeň täsirleşmek arkaly öwrenilýär. Enäniň ýa-da kakanyň telefon ekranynda geçiren her bir pursaty çaganyň beýnisinde täze söz torlarynyň döredilmeginiň öňüni alýar, ýöne bu çaganyň ene-atasyna täsir etmeginiň esasy kesgitleýjisi däl. Telefonymyzy aňly çäklerde saklamak çagalarymyzyň akyl geljegini goramagyň iň ygtybarly usulydyr. " tapyldy.