Europeanewropa kenarlarynda temperatura ýazgylary: Alymlaryň howanyň duýduryşy

Global klimat krizisiniň weýrançylykly täsirleri dünýädäki okeanlarda we deňizlerde günsaýyn aýdyň görünýär. Şweýsariýadan, Şwesiýadan, ABŞ-dan, Irlandiýadan we Angliýadan gelen hünärmenler halkara alymlary tarapyndan döredilen Dünýä howa şertleri (WWA) toparynyň çäginde howanyň üýtgemeginiň deňiz üstündäki temperaturasyna edýän täsirlerini gözden geçirdiler. Taýýarlanan giňişleýin hasabat deňiz ekosistemalarynyň abanýan uly howpuny açýar.

Europeanewropa deňizleriniň temperaturasy ortaça 6 dereje ýokarlanýar

Jikme-jik derňewlere görä, soňky tomusda Irlandiýanyň kenarlaryndan Ortaýer deňzine çenli uzalyp gidýän ullakan geografiýada adaty bolmadyk deňiz ýylylyk tolkunlary hasaba alyndy. Bu döwürde käbir sebitlerde deňiz üstündäki temperaturanyň möwsümleýin kadalardan 6 dereje ýokarlanandygy kesgitlenildi. Alymlar gazylyp alynýan ýangyçlaryň ulanylmagy bilen ýüze çykýan global ýylylygyň Ortaýer deňzinde takmynan 2 dereje ýokarlanmagyna, Biskaý aýlagynda we Iberiýa ýarym adasynda 1,4 dereje, Seltik sebitinde 1,3 dereje ýokarlanmagyna sebäp bolýandygyny kesgitlediler.

Howanyň üýtgemegi bolmadyk bolsa bu surat bolmazdy

Gözleg maglumatlary, şu ýyl Biskaý aýlagynyň we Iberiýanyň kenarýaka sebitiniň 90 göteriminde, Günbatar Ortaýer deňziniň 80 göteriminde we Gündogar Ortaýer deňziniň 70 göteriminde deňiz ýylylyk tolkunynyň ýagdaýynyň täsirli bolandygyny görkezýär. Ylmy modellemek, adam tarapyndan döredilen howanyň üýtgemegi faktory bolmadyk bolsa, bu nyrhlaryň Biskaý aýlagynda we Günbatar Ortaýer deňzinde 40 göterim, Gündogar Ortaýer deňzinde bary-ýogy 9 göterim galar. Bu haýran galdyryjy tapawut, global ýylylygyň deňizlere göni we emeli täsiriniň iň anyk subutnamasy hasaplanýar.

Deňiz ekosistemasy we durmuş uly howp astyndadyr

Okeanlarda aşa temperaturanyň ýokarlanmagy diňe bir suwuň gyzmagy bilen çäklenmän, biodürlülige howp salýar. Merjen, deňiz gubkalary we makroalga ýaly deňiz durmuşy üçin ýaşaýyş ýerlerini üpjün edýän möhüm görnüşleriň köpçülikleýin ölmegi ekosistemada zynjyryň çökmegini döredýär. Deňiz ýylylyk tolkunlary deňiz guşlarynyň we süýdemdirijileriň köpelmegine hem sebäp bolýar.

Londondaky Imperial kollejiniň Daşky gurşaw syýasaty merkeziniň klimat ylymlarynyň professory Friderike Otto, analiziň bahalandyrmasynda deňizleriň global ortaça temperaturanyň ýokarlanmagyndan ýokary tizlikde gyzýandygyny görkezdi. Otto duýduryş berdi: "Bu ýagdaý gury ýerdäki we deňizdäki ýaşaýşa gönüden-göni weýrançylykly täsirleri ýetirýär. Gazylyp alynýan ýangyçlardan uzaklaşmagy her pursat yza süýşürenimizde, möhüm ummanyň ekosistemalaryny ýok bolmaga bir ädim ýakynlaşdyrýarys.

Çeşme: Milliyet