Europeewropadaky tebigy gaz balanslary ýokarlandy: Arzan we gymmat gazyň salgysy täzeden kesgitlenildi

Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky tranzit şertnamasynyň ýatyrylmagy Europeanewropa yklymynyň energiýa geosyýasatynda taryhy nokady döretdi. Russiýanyň Ukraina koridorynyň üsti bilen Europeewropa tebigy gaz iberilmeginiň resmi togtadylmagy kontinentdäki üpjünçilik-isleg balanslaryny we nyrh mehanizmlerini düýpgöter üýtgetdi. 2025-nji ýylyň başynda güýje giren täze buýruk bilen, suwuklandyrylan tebigy gaz (LNG) import infrastrukturasy bilen çäklendirilmedik Merkezi we Gündogar Europeewropanyň arasyndaky nyrh aratapawudy.

Täze energiýa deňlemesinde LNG terminallaryna ýakyn ýerde ýerleşýän we ýokary import mümkinçilikleri bolan ýurtlar has bäsdeşlik bahalarynda gaz üpjün edip bilerdi, gazyň gündogara fiziki daşalmagy Merkezi we Gündogar Europeanewropa ýurtlarynda çykdajylaryň hemişelik ýokarlanmagyna sebäp boldy. Oksford Energetika Gözleg Instituty (OIES) tarapyndan çap edilen giňişleýin hasabat, köp ýyllaryň dowamynda birleşdirilen we biri-birine ýakyn bolan Europeanewropanyň tebigy gaz bahalarynyň, rus gazynyň kesilmegi bilen hemişelik gurluş taýdan bölünişigi başdan geçirendigini görkezýär.

Merkezi we Gündogar Europeewropada çykdajylaryň ýokarlanmagy: Bahalaryň boşlugy açyk

gasewropanyň gaz bazaryndaky täze nyrh modeli geografiki ýakynlyga we infrastruktura mümkinçiliklerine görä emele gelýär. LNG importynyň esasy derwezesine öwrülen Fransiýa (TRF), Belgiýa (ZTP), Gollandiýa (TTF) we Angliýa (NBP) ýaly söwda merkezlerinde (merkezlerde) bahalar gaty pes derejede. Beýleki tarapdan, gazyň günbatardan gündogara turbageçirijiler arkaly daşalmagy bilen baglanyşykly çykdajylar bahalaryň kem-kemden ýokarlanmagyna sebäp bolýar. Germaniýanyň THE söwda merkezi bu geçiş sebitinde köpri bolup hyzmat edýär; Gazyň bahasy Çehiýanyň, Awstriýanyň we Slowakiýanyň merkezlerinde has ýokary derejede amala aşyrylýar. Hünärmenler bu bahanyň tapawudynyň 2026-njy ýylyň birinji ýarymynda täsirini güýçli dowam etdirjekdigini aýdýarlar.

supplyhli kyn üpjünçilik şertlerine we rus gazynyň bazardan çykarylmagyna garamazdan, Europeanewropanyň tebigy gaz bazary çuňlugyny we likwidligini saklamagy başardy. 2025-nji ýylda Europeewropada söwda edilýän tebigy gazyň mukdary geçen ýyl bilen deňeşdirilende 16 göterim ýokarlanandygyna garamazdan, fiziki gaza bolan isleg hem 8 göterim ýokarlandy. Bu ýaşaýyş güýji sebäpli Europeanewropanyň gaz bazaryndaky geleşikleriň umumy mukdary taryhda ilkinji gezek 100 müň terawatt sagatlyk çäkden geçip, rekord goýdy. OIES hasabatynda bu maglumatlaryň Europeanewropanyň gaz bazarynyň täze üpjünçilik şertlerine garaşylýandan has çalt uýgunlaşandygyny we kyn stres synaglaryndan üstünlikli geçendigini subut edýändigi nygtaldy.

TTF global salgylanma pozisiýasyny güýçlendirýär

Täze döwürde Gollandiýada ýerleşýän TTF Europeewropadaky jedelsiz iň uly we suwuk tebigy gaz söwda merkezi hökmünde öz adyny güýçlendirdi. Global salgylanma bahasyna öwrülen TTF-de geleşik mukdary geçen ýyl 14 göterim ýokarlandy. TTF-e ýeten bu ululyk, Europeewropadaky beýleki sekiz iri gaz merkeziniň umumy göwrüminden 4,5 esse gabat gelýär. Deňeşdiriş seljermesine görä, TTF; Angliýanyň NBP merkeziniň geleşik mukdaryndan takmynan 9 esse, Germaniýanyň THE merkezinden 20 esse, Italiýanyň PSV merkezinden 52 esse köp sargyt edýär.

Häzirki wagtda Europeewropada amala aşyrylýan tebigy gaz amallarynyň 81 göterimi gönüden-göni TTF arkaly amala aşyrylýar. Kontinentiň LNG-e garaşlylygynyň artmagy bilen, global maliýe oýunçylary we Demirgazyk Amerikadan we Aziýadan gelip çykan energiýa ägirtleri TTF bazaryna işjeň gatnaşyp başladylar. Bu ýagdaý, TTF bilen ABŞ-da ýerleşýän Genri Hub baha indeksiniň arasyndaky tapawuda esaslanýan kazyýet amallarynyň çalt ýaýramagyna sebäp boldy.

Belgiýanyň döremegi we Gündogar blog söwda merkezleriniň gan akmagy

Hasabatda görkezilen iň täsirli bazar hereketlerinden biri Belgiýanyň ZTP söwda merkezinde bolup geçdi. Belgiýanyň ZTP merkezindäki geleşik mukdary 2025-nji ýylda 165 göterimden gowrak ýokarlandy. Belgiýanyň LNG import kuwwatynyň çalt ýokarlanmagy, Angliýanyň we Fransiýanyň üsti bilen gündogardaky ýurtlara kontinente girýän gaz akymynyň möhüm tranzit merkezine öwrülendigi bilen düşündirilýär.

Beýleki tarapdan, Merkezi we Gündogar Europeewropadaky söwda merkezlerinde taryhy taýdan Russiýanyň turbageçiriji gazyna garaşly bolan doly çöküş boldy. Rus gaz akymynyň togtadylmagy we sebitdäki söwda ýollarynyň ugrunyň düýpgöter üýtgemegi bilen, Slowakiýadaky SVOB merkezindäki geleşik mukdary 77 göterim azaldy, Çehiýanyň VOB merkezinde 18 göterime golaý gysyş hasaba alyndy. Bu ýagdaý, infrastruktura özgertmelerini tamamlap bilmeýän sebitleriň energiýa söwdasynda horlanmagyny dowam etdirjekdigini görkezýär.