Eýranda Mojtaba Hameneý döwri: ABŞ we Ysraýyla garşy uzak möhletleýin söweş strategiýasy

ABŞ-nyň abraýly daşary syýasat kanallaryndan biri bolan "Daşary syýasat" magazineurnalynda sebitleýin bilermen Sina Toosiniň goly bilen çap edilen giňişleýin derňew, Eastakyn Gündogardaky harby deňagramlylygy sarsdyrjak üýtgeşmäni ýüze çykardy. Seljerişe görä, Eýranyň täze dini lideri Mojtaba Hameneýi ýurduň goranmak we milli howpsuzlyk arhitekturasyna düýpgöter täzeden seredilýär. Esasanam 2025-nji ýylyň iýun aýyndan bäri dowam edýän konfliktlerde uly ýitgi çeken Eýranyň harby serkerdeligi, ABŞ we Ysraýyl bilen uzak ýyllap dowam etjek weýrançylykly söweşe taýýarlyk görmek üçin düýbünden üýtgedilýär.

Tähranyň täze beýni: Muhsin Rezai we Strategiki Howpsuzlyk Geňeşi

Tähran administrasiýasynyň bir merkezden harby, diplomatik we ykdysady hereketlerini utgaşdyrmak üçin ädilen iň möhüm ädim Mohsin Rezaýyň Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň başlygy wezipesine bellenilmegi boldy. Rewolýusiýanyň öňki serkerdesi bolmakdan başga-da, ýurduň iň möhüm strategiki pikirlerinden biri hasaplanýan Rezaýyň saýlanmagy, Eýranyň konfliktleri dolandyrmakdaky täze garaýşyny aýdyňlaşdyrýar. Daşary syýasat seljermesinde Rezaýyň bu ýokarlanmasy aşakdaky ajaýyp sözler bilen baha berildi:

Harby serkerdeligi we hüjüm ediji amallary berkitmek

Mojtaba Hameneýiniň beýleki ýokary derejeli wezipeleri Tähranyň goranyş ýagdaýyndan agressiw hüjüm doktrinasyna geçendigini tassyklaýar. Medaragly güýçleriň Baş ştabynyň başlygy wezipesine bellenen Ali Abdullahi, uruş döwrüniň serkerdeligini has merkezleşdirilen we çalt karar beriş gurluşyna öwürmek tabşyryldy. Beýleki tarapdan, Ynkylap goragçylarynyň serkerdesi hökmünde resmi taýdan bellenen we janyna kast etmek netijesinde ölen Muhammet Pakpurdan soň general-maýor wezipesine bellenen Ahmed Wahidä berlen görkezmeler Eýranyň täze harby ýoluny aç-açan görkezýär. Magazineurnaldaky maglumata görä, Hameneýi Wahidä duşman elementlerine garşy güýçli hüjüm operasiýalaryny guramaga taýyn bolmak bilen bir hatarda harby howpy ýokarlandyrmak üçin berk buýruk beripdir.

Bu täze söweşe taýýarlyk diňe gury ýer güýçleri bilen çäklenmän, deňiz serhetlerinde we içerki howpsuzlykda-da öz beýanyny tapdy. Öldürilen Ali Reza Tangsiriniň ýerine Ynkylap goraýjy deňiz flotunyň başlygy bolan Ali Azmai dünýä söwdasynyň iň möhüm nokady bolan Hormuz bogazyna gözegçilik edip, Waşingtona garşy iň güýçli surnaý kartyny dolandyrar. Içinde, sosial oppozisiýa garşy barlyşyksyz tutumy bilen tanalýan Hüseýin Taib, Basij guramasynyň ýolbaşçysy wezipesine bellendi we içerki aňtaw we howpsuzlyk ulgamyny güýçlendirmek tabşyryldy.

Hormuz Trump bogazy we stoluň üstündäki agyr şertler

Eýranyň 2018-nji ýyldan bäri durmuşa geçiren "strategiki sabyr" strategiýasynyň ABŞ we Ysraýyl tarapyndan gowşaklyk hökmünde kabul edilýändigini göz öňünde tutup, Tähranyň täze administrasiýasy indi bu syýasaty doly ýatyrdy. Täze döwürde duşman aktýorlaryna agyr baha tölemegi maksat edinýän Eýran, diplomatiýanyň gapysyny doly ýapmasa-da, öňküsinden has agyr şertlerde gepleşik stolunda oturjakdygyny mälim etdi. Nationalokary Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary Muhsin Rizaýyň Hytaýyň ilçisi bilen ilkinji resmi duşuşygynda tutanýerliligi bu kararyň iň anyk görkezijisi boldy. Ryzaý ýygnakda şu taryhy jaňy etdi:

"Waşington söweşi gutarýança, Eýranyň petiklenen serişdelerini boşadýan we araçylaryň üsti bilen berlen beýleki şertleri ýerine ýetirýänçä Hormuz bogazy ýapyk bolar. Şu nukdaýnazardan diňe Liwandaky söweşler däl, eýsem Gazadaky hem derrew gutarmaly."

Hameneýiniň bu strategiki ädimleri, bir tarapdan, Eýranyň gepleşik ukyby bolan institusional döwlet gurluşyny gurandygyny, beýleki tarapdan bolsa uzak möhletli urşa garşy durmak ukybyny gurandygyny görkezýär. Tähranyň esasy maksady ABŞ-ny we onuň ýaranlaryny Eýran bilen dowamly we adalatly ylalaşyk gazanmagyň açyk söweş alyp barmakdan has arzan boljakdygyny kabul etmäge mejbur etmek.