Fransiýa 2027 býudjet kanuny Milli Mejlisde ret edildi

Fransiýanyň Milli Assambleýasynda hökümet tarapyndan salgyt girdejilerini öz içine alýan 2027-nji ýyldaky býudjet taslamasynyň birinji bölümi 2026-njy ýylyň 5-nji noýabrynda geçirilen ses berişlikde ret edildi. Ses berişligiň netijesinde 458 deputat kanun taslamasyna "ýok" ses berdi, 2 deputat saklandy.

Býudjet kanunçylygyndaky üýtgeşmeleriň täsiri näme?

Dürli syýasy toparlar tarapyndan giňişleýin üýtgeşmeler girizilen 2027-nji ýyldaky býudjet taslamasynyň soňky wersiýasy parlamentdäki hiç bir syýasy partiýa tarapyndan kabul edilmedi. Taslamanyň häzirki wersiýasy ara alyp maslahatlaşmak üçin mejlisiň ýokarky palatasy Senata iberildi. Fransiýada, býudjet kanunynyň güýje girmegi üçin Milli Mejlis bilen Senatyň şol bir tekstde ylalaşmagy kanuny borjy.

Mejlisiň päsgelçiligi ýüze çykan halatynda haýsy ýollardan ýöremeli?

Iki ganatyň arasynda ylalaşyk gazanyp bolmajak bolsa, umumy tekstiň üstünde işlemek üçin senatorlardan we deputatlardan ybarat bilelikdäki komissiýa döretmek meýilleşdirilýär. Kanun çykaryjylykdaky päsgelçilikleri ýeňip geçmek üçin Fransiýanyň konstitusiýasynyň 49/3 maddasy hökümete býudjetini ses bermezden kabul etmek hukugyny berýär. Bu güýç ulanylsa, deputatlaryň hökümete garşy ynamsyzlyk teklibini bermäge hukugy bar.

2026-njy ýylyň 5-nji noýabrynda Fransiýada geçirilen ses berişlik hökümetiň býudjet meýilnamasynyň mejlisde kabul edilmezligine sebäp boldy. Döwlet karzynyň jemi içerki önüme (JIÖ) gatnaşygy 119 göterime barabar bolan ýurtda býudjet gepleşikleri hökümet bilen oppozisiýanyň arasyndaky düşünişmezlikleriň esasy meseleleriniň biri bolmagynda galýar.

Fransiýada býudjet prosesi parlamentiň iki palatasynyň arasyndaky gepleşikler bilen dowam edýär. Öňki ýyllarda şuňa meňzeş bökdençlikler, esasanam 2024-nji we 2025-nji ýyllardaky býudjet gepleşiklerinde Mişel Barnier we Fransua Baýrou hökümetleriniň ygtyýarlyklarynyň ýatyrylmagyna sebäp boldy. Bu prosesiň gidişi, hökümetiň konstitusion ygtyýarlyklaryny ulanjakdygyna ýa-da Senat bilen ylalaşyk tapyp boljakdygyna baglydyr.

Netije

Birinji ses berişlikde Fransiýada býudjet kanunynyň ret edilmegi hökümetiň parlamentde güýçli goldawynyň ýokdugyny we syýasy toparlaryň arasynda çynlakaý ylalaşyk meselesiniň bardygyny görkezýär. Economicokary ykdysady görkezijiler, esasanam döwlet karz stawkalary, býudjet düzgüni baradaky jedeli çuňlaşdyrýar.

Syýasy durnuklylyk nukdaýnazaryndan býudjet gepleşikleri hökümetleriň geljegini kesgitleýän möhüm çäk bolup görünýär. Hökümet geçen döwürlerde başdan geçiren tejribelerinden ýüz öwürýär, häzirki administrasiýa býudjet kanunyny kabul etmek prosesinde gaty näzik deňagramlylygy saklamalydygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Býudjet kanunyny Senata ibermek kanun çykaryş işini uzaldyp we hökümete syýasy basyşy artdyryp biler. Hökümet, Konstitusiýanyň 49/3 maddasyny ulanyp, býudjetini ses bermezden kabul etmegi saýlasa, bu oppozisiýanyň ynamsyzlyk hereketini döredip biler we irki hökümet krizisine töwekgelçilik döredip biler.

Ykdysady nukdaýnazardan seredeniňde, býudjetiň gijikdirilmegi döwlet çykdajylaryny meýilleşdirmekde näbelliliklere sebäp bolup biler we Fransiýada maliýe düzgün-nyzamy barada bazarlarda sorag belliklerini döredip biler. Ylalaşyga gelmezlik ýurduň ykdysady maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegine çynlakaý päsgelçilik döredip biler.