Gaza üçin taryhy halas ediş meýilnamasy: 2.45 milliard dollarlyk ägirt býudjet yglan edildi

Halkara jemgyýetçiligi uruş we weýrançylyk kölegesinde bolan Gaza zolagyny dikeltmek üçin ägirt ädim ätmäge taýynlanýar. “Axios” habarlar platformasy tarapyndan alnan maglumata görä, 23-nji sentýabrda geçiriljek ýokary derejeli sammitde Gazanyň Parahatçylyk Geňeşi sebitiň ykbalyny üýtgetjek adatdan daşary ýagdaý meýilnamasyny resmi taýdan yglan eder.

Dünýäniň dürli künjeklerinden jemi 35 ýurduň wekillerini, şol sanda Geňeşe girmeýän ýurtlary birleşdirjek bu möhüm ýygnak, Gazanyň geljegi üçin iň anyk halkara başlangyçlaryň biri hasaplanýar. Ilkibaşda 6 aýlyk möhleti öz içine alýan bu adatdan daşary ýagdaý meýilnamasy üçin 2,45 milliard dollarlyk býudjetiň bölünip berilmegi göz öňünde tutulýar.

Global aktýorlar Gazanyň geljegi üçin işjeňdir

Sammite gatnaşyjylaryň profilleri we çykyş edenler meýilnamanyň halkara syýasatynda ähmiýetini açýarlar. ABŞ-nyň öňki prezidenti Donald Trump-yň ýörite wekilleri Stiw Witkoff we Jared Kuşner -iň çykyş etjek ýygnagynda Gazanyň Parahatçylyk Geňeşiniň ýokary wekili Nikolaý Mladenow we dolandyryş geňeşiniň agzasy we Angliýanyň öňki premýer-ministri Toni Bleýr hem jikme-jik çykyşlar eder.

Göz öňünde tutulýan meýilnamanyň durmuşa geçirilmegi bilen sebitdäki gumanitar krizisi ýeňletmek we esasy infrastrukturany çalt bejermek maksat edinilýär. Şeýle-de bolsa, diplomatik çeşmeler sebitdäki syýasy deňagramlylygyň, şeýle hem donor ýurtlaryň maliýe goldawynyň bu ugurdaky taslamalaryň üstünlikli bolmagy üçin aýgytly boljakdygyny nygtaýar.

66 sany möhüm taslama üçin milliardlarça dollar

2.45 milliard dollarlyk ägirt uly býudjet, Gazadaky durmuşyň kadaly ýagdaýa gelmegini üpjün etjek jemi 66 dürli taslamany maliýeleşdirmek üçin sarp ediler. Bu nukdaýnazardan, iň uly paýlardan biri öýlerini ýitiren raýatlaryň ýaşaýyş jaý meselesine bölünip berildi. Çadyrlarda ýaşamaga mejbur bolan müňlerçe göçürilen palestinaly üçin izolýasiýa kerwenleri bilen üpjün etmek üçin 400 million dollar sarp ediler.

Meýilnamanyň beýleki möhüm býudjet elementleri aşakdaky ýaly görkezilýär:

- 275 million dollar ,

sebitdäki ägirt uly galyndylary we ýarylmadyk enjamlary arassalamak üçin.

- 50 million dollar ,

agyr zeper ýeten hassahanalary we saglyk merkezlerini dikeltmek üçin Ulagy dikeltmek üçin ýol ulgamyny abatlamak üçin

- 30 million dollar

- Saglyk, bilim we durmuş üpjünçiligi maksatnamalaryny goldamak üçin takmynan 300 million dollar .

Sebitde jemgyýetçilik tertibini we durnuklylygy dikeltmek meýilnamanyň ileri tutulýan ugurlaryndan biridir. Howpsuzlyk bilen baglanyşykly taslamalara we köpmilletli howpsuzlyk güýçleriniň ýerleşdirilmegine takmynan 885 million dollar bölünip berilse-de, Hamas ýaly ähli ýaragly toparlar tarapyndan ýaraglaryň tabşyrylmagyny göz öňünde tutýan “ýarag satyn almak programmasy” üçin 20 million dollarlyk býudjet meýilleşdirilýär.

Ysraýyl we Hamasyň hyzmatdaşlygy bolmazdan işlemek meýilnamasy kyn

Göz öňünde tutulýan halas ediş meýilnamasyna iň uly päsgelçilik meýdançadaky syýasy hakykatlar hökmünde tapawutlanýar. Taýýarlanan hasabatda taslamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmegi üçin sebitde "Ysraýyl bilen Hamasyň hyzmatdaşlygynyň zerurdygy" aýdyň görkezilýär. Parahatçylyk Geňeşiniň işgärleri syýasy päsgelçilikleri ýeňip geçse, halkara donorlarynyň taslamalary maliýeleşdirmek üçin tiz hereket etjekdigine ynanýarlar.

Näbelli ýokary derejeli dolandyryş işgäri bu meýilnamanyň "dolandyryşy çöken, ykdysadyýeti weýran bolan we gumanitar betbagtçylygy başdan geçirýän sebiti noldan nädip gurmalydygy" barada anyk görkezme bolandygyny aýtdy.

Bu agyryly surat, sammite gatnaşýan döwletlere hödürlenjek zyýany bahalandyrmak hasabatlarynda ýalaňaçlygynda ýüze çykar. Gaza zolagynda fiziki taýdan ýok edilmegiň umumy bahasynyň 35,2 milliard dollar boljakdygy we sebitiň doly dikeldilmegi we täzeden gurulmagy ýakyn 10 ýylda takmynan 71,4 milliard dollar töweregi boljakdygy çak edilýär.