Gaznadaky bazardaky hereket BES-e täsir etmedi: Pensiýa gaznalarynda likwidlik meselesi ýok

Maýa bazarlary geňeşiniň (CMB) geçen hepde kabul eden karary bilen; Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus we Bulls Portföy öönetimi AŞ tarapyndan döredilen we Türkiýäniň Elektron Gaznasyny satyn almak we satmak platformasynda (TEFAS) söwda eden 7 portfel dolandyryş kompaniýasy tarapyndan döredilen ähli maýa goýum gaznalary ýapyldy we ýatyryş prosesi başlandy. Jemi 131 maýa goýum gaznasynyň ýatyrylmagy bilen, ähli gözler hususy pensiýa ulgamynyň (BES) çägindäki serişdelere we gatnaşyjylaryň tygşytlamalaryna gönükdirildi. Türk ätiýaçlandyryş birleşiginiň (TSB) prezidenti Ahmet asaşar gatnaşyjylara bu möhüm döwürde pensiýa gaznalarynda likwidlik meselesiniň ýokdugyny aýtdy.

Özara gaznalar bilen pensiýa gaznalarynyň arasyndaky gurluş tapawudy

TSB-nyň başlygy Ahmet ashaşar maýa bazarlaryndaky soňky wakalary ýakyndan yzarlaýandyklaryny mälim edip, maýa goýum gaznalarynyň we pensiýa maýa goýum gaznalarynyň hukuk we tehniki taýdan düýbünden başga bir gurluşdygyny aýtdy. Pensiýa gaznalarynyň aşa güýçli gözegçilik we gözegçilik mehanizmleri bilen goralýandygyna ünsi çeken ashaşar: "Häzirki wagta çenli pensiýa gaznalarymyzda hiç hili likwidlik meselesiniň ýüze çykmandygyny görýäris. Bu tablisada BES-iň uzak möhletli tygşytlaýyş ulgamy hökmünde berk gurluşyny ýene bir gezek görkezýär."

Ulgamda 18 milliondan gowrak gatnaşyjynyň tygşytlamagynyň professional portfel dolandyryjylary tarapyndan dolandyrylýandygyny ýatladýan araşar, bu pudakda ygtybarly paýlanyşy görkezdi. Ashaşar, takmynan 400 pensiýa gaznasynyň 353-siniň bank şahamçalary bolan portfel dolandyryş kompaniýalary tarapyndan dolandyrylýandygyny, şonuň üçin gatnaşyjylardan gyssagly karar bermegini talap edýän ýagdaýyň ýokdugyny aýtdy. Şeýle hem, CMB tarapyndan ýatyrylan serişdeleriň köpüsiniň "mugt gaznalar" statusynyň bardygyny we PPS gaznalarynyň töwekgelçilik çäkleri we aktiw konsentrasiýalary köp bolan bu gaznany öz içine almaýandygyny düşündirdi.

Bazar üýtgemeleriniň BES galan çäklendirilen täsiri

Ahmet ashaşar, Borsa Stambuldaky gysga möhletli üýtgemeleriň pensiýa maýa goýum gaznalaryna edýän täsiriniň gaty çäklidigini we wagtlaýyn bolandygyny aýtdy we munuň aňyrsynda iň uly güýjüň portfel diwersifikasiýasydygyny aýtdy. Dürli aktiw synplaryna ýaýradylan BES gaznalarynyň deňagramly gurluşy netijesinde gysga möhletli ýitgilerden soň gaznanyň ululygynyň çalt ýokarlanandygyny aýtdy. Araşar, BES-iň gündelik ýa-da hepdelik hereketler däl-de, uzak möhletleýin perspektiwada baha berilmeli tygşytlaýyş mehanizmidigini gaýtalady.

Bu pudakdan alnan ilkinji maglumatlara görä, TSB prezidenti gatnaşyjylaryň bazardaky üýtgemelere üýtgeşik bir reaksiýa görkezmändigini we ulgamdan çykmak haýyşlarynda hiç hili konsentrasiýanyň ýokdugyny aýtdy we 21-nji sentýabrda Takasbank tarapyndan yglan edilen aktiwleri paýlamak baradaky maglumatlary paýlaşdy. Şoňa görä-de, pensiýa maýa goýum gaznalarynyň esasy aktiw toparlarynyň paýy (jemi 94 göterim) amallar 6 göterim we beýleki alternatiw maýa goýum gurallary 20 göterim.

Köp gatly audit we gazna gözegçilik platformasynyň roly

Ahmet asaşar, hususy pensiýa ulgamyny beýleki maýa goýum gurallaryndan tapawutlandyrýan iň möhüm kepillikleriň biriniň köp gatlakly dolandyryş gurluşydygyny aýtdy; CMB we Takasbankdan başga-da ätiýaçlandyryş we hususy pensiýa düzgünleşdiriş we gözegçilik gullugy (SEDDK) we Pensiýa gözegçilik merkezi (EGM) ulgamyň howpsuzlygynda işjeň rol oýnaýandygyny mälim etdi. Pudagyň inisiatiwalary bilen durmuşa geçirilen Gazna gözegçilik platformasynyň ähmiýetine ünsi çekip, araşar maglumatlaryň toplumlaýyn paýlaşylmagy netijesinde serişdelere derrew gözegçilik edilip bilinjekdigini, şeýlelik bilen hyýanatçylyklar we ýalňyşlyklar ýüze çykaryljakdygyny aýtdy.

BES tarapyndan hödürlenýän uzak möhletli tygşytlylyk düzgünine, giň gaznanyň çägine we 20 göterim döwlet goşant artykmaçlyklaryna ünsi çekip, ulgamyň bir gezeklik maýa goýum gaznalaryndan tapawutlylykda yzygiderli tölegler bilen ösýändigini we şeýlelik bilen bazar töwekgelçiliklerinden goralýandygyny aýtdy. Pensiýa gözegçilik merkezi (EGM) tarapyndan yglan edilen 21-nji sentýabrdaky maglumatlara görä, BES we Awtomatiki hasaba alyş ulgamy (OKS) içindäki gaznanyň umumy mukdary 2 trillion 621 milliard 854,9 million lira boldy, sistema gatnaşyjylaryň umumy sany bolsa 18 million 278 müň 778 .