Global bazarlarda diplomatiýanyň şemaly: Fed basyşy optimizme ýol açýar

Global maliýe bazarlary, geçen hepde ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Federal ätiýaçlyk bankynyň) 2023-nji ýylyň iýul aýyndan bäri ilkinji göterim mukdaryny ýokarlandyrmagy we täze hepdede diplomatiýa kanallaryndan oňyn duýduryşlar bilen çaýkanýan töwekgelçilikleri ýygnaýar. Energyakyn Gündogarda sebitdäki dartgynlygyň güýçlenmegi we Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky konfliktler sebäpli energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna abanýan howplar dowam edýärkä, ýangyç çykdajylarynyň ýokarlanmagy global ösüşi we inflýasiýa çaklamalaryny basyp ýatyrmagyny dowam etdirýär.

ABŞ-da energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy Fed-iň berk pul syýasaty pozisiýasyny goldar diýlip çaklanylsa-da, pul bazarlarynda bahalar bankyň ýylyň ahyryna çenli ýene bir göterim ýokarlandyryp biljekdigini görkezýär. Bu etapda, bazarlar Fed federasiýasynyň işgärleriniň şu hepde berjek dilden görkezmesine gönükdirilen hem bolsa, gözleriň hemmesi liderlik derejesinde möhüm gatnaşyklar geçiriljek ABŞ-da Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) sammitine gönükdirilýär. Hususan-da, ABŞ bilen Hytaýyň arasyndaky ikitaraplaýyn gepleşikleriň netijeleriniň geosyýasy töwekgelçilikleri azaldyp, energiýa üpjünçiligini ýeňilleşdirip biljekdigi baradaky umyt nebitiň bahasynyň gowşamagyna sebäp boldy we inflýasiýa aladalaryny belli bir derejede ýeňilleşdirdi.

Manhattanda ABŞ bilen Hytaýyň arasynda möhüm sammit

Dünýä bazarlarynda oňyn atmosferanyň iň anyk ösüşlerinden biri, Hytaýyň prezidenti Si Szinpiniň ABŞ-a resmi saparyndan öň Nýu-Yorkorkda iki ýurduň wekiliýetiniň duşuşygy boldy. ABŞ-nyň Gazna sekretary Skott Bessent we Hytaýyň premýer-ministriniň orunbasary Hı Lifıng -iň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa ABŞ-nyň maliýe ägirdi JPMorgan Chase-nyň Manhattanda ýerleşýän merkezinde bütin gün dowam eden giňişleýin ýygnak geçirdi. Duşuşykdan soň beýanat beren Bessent "Hytaý bilen söwda we emeli intellekt boýunça örän üstünlikli duşuşdyk" -diýip, taraplaryň ýene duşuşmaga razydygyny we ABŞ-nyň iki ýurduň arasynda habar beriş mehanizminiň döredilmegini teklip edendigini aýtdy. Diplomatik gatnaşyklary goldaýan başga bir beýannama ABŞ-nyň BMG-daky hemişelik wekili Maýk Waltzdan geldi. Wals, Eýranyň gepleşik stoluna dolanmagy üçin gapynyň açykdygyny aýtdy.

Bu ösüşleriň kölegesinde ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterimi täze hepdäni gorizontal kurs bilen 5 göterim başlady, geçen hepde Federal ätiýaçlyk ulgamynyň göterim derejelerini ýokarlandyryp biljekdigi baradaky umyt bilen geçen hepde 100 çäkden geçen dollar indeksi bu derejelerini dowam etdirdi. Güýçli dollar we ýokary göterim göterimleri bilen basyş edilen altynyň bir unsiýasy hepdede 0,5 göterim amortizasiýa bilen 4 müň 355 dollardan başlady, noýabr aýy üçin Brent nebitiniň barrel bahasy diplomatiýa umytlary sebäpli 2,1 göterim aşaklap, 101,7 dollara geldi. S&P 500 indeksi we Nasdaq indeksi 0,17 göterim, Nasdaq indeksi Nýu-Yorkork bir Stockasynda 0,3 göterim ýokarlanan bolsa, Dow Jones indeksi 0,18 göterim ýitirdi. ABŞ-da indeks fýuzer şertnamalary täze hepdäni alyjylar bilen başlady.

Europeanewropa we Aziýa bazarlarynda geosyýasy deňagramlylyk

Europeanewropanyň bir stockalary anna güni satuwlar bilen ýapylsa-da, ähli gözler BMG Baş Assambleýasyndaky ösüşlere, energiýa bahalarynyň gidişine we täze hepdede sebitde yglan ediljek satyn alyş dolandyryjylary indeksine (PMI) serediler. Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky gapma-garşylyklaryň güýçlenmegi sebitdäki geosyýasy töwekgelçilikleri dowam etdirýär. Russiýanyň Goranmak ministrligi Ukrainada harby maksatlar üçin ulanylýan logistika merkezine, ammarlara we gämilere hüjüm edendiklerini mälim etdi; Ukrainanyň prezidenti Wolodymyr Zelenskiý ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde urşy bes etmegiň ädimlerini ara alyp maslahatlaşandyklaryny aýtdy. Zelenskiý "Nýu-Yorkorkda duşuşmak barada ylalaşdyk we bu ýygnak köp zady üýtgedip biler. Diplomatik dinamik bar" -diýdi. Europeanewropanyň ykdysadyýetlerinde energiýa çykdajylarynyň ýokarlanmagy bilen baglanyşykly töwekgelçilikler dowam edýär; Germaniýada, Angliýada we Fransiýada 10 ýyllyk obligasiýa göterim derejesiniň ýokarlanmagy bellärliklidir. Anna güni Angliýadaky FTSE 100 1,45 göterim, Italiýada FTSE MIB 30 1,60 göterim, Fransiýada CAC 40 1,49 göterim, Germaniýada DAX 40 görkezijisi 1,60 göterim ýitirdi.

Aziýa tarapynda ABŞ bilen Hytaýyň arasyndaky ýakynlaşma signallary töwekgelçilik işdäsini goldaýan esasy faktordy. ABŞ-nyň prezidenti Trump bilen Hytaýyň lideri Si Szinpiniň şu hepde boljak duşuşygyna oňyn umytlar bar. Si Szinpiniň 23-nji sentýabrda ABŞ-a sapar etmegine garaşylsa-da, Trumpyň ikinji möhletinde nyrhlaryň ýokarlanmagy, tehnologiki çäklendirmeler we Hytaýyň seýrek ýer elementlerine Hytaýyň gözegçiligi sebäpli iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar dartgynlaşdy. Iki lider soňky gezek 2025-nji ýylyň 30-njy oktýabrynda Günorta Koreýanyň Busan şäherinde duşuşyp, wagtlaýyn ylalaşyk gazandy. Nebitiň arzanlamagynyň goldawy bilen Günorta Koreýadaky Kospi indeksi 1,3 göterim, Hytaýda Şanhaý birleşme görkezijisi 0,5 göterim, Gonkongdaky Hang Seng indeksi ýapylanda 0,5 göterim ýokarlandy. Holidayaponiýanyň bazarlary şu gün umumy dynç alyş sebäpli ýapyk.

Içerki bazarlardaky makroykdysady maglumatlara ähli gözler

Içerki Borsa Stambul anna güni satuwa gönükdirilen tendensiýa eýerdi we 1,67 göterim ýitgi bilen BIST 100 indeksini 13,284.42 bal bilen ýapdy. Sentýabr möhleti VIOP-da BIST 30 indeks şertnamasy anna güni agşamky sessiýa bilen deňeşdirilende 0,14 göterim azaldy. Prezident Rejep Taýyp Erdogan Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) 81-nji Baş Assambleýasyna gatnaşmak we ýokary derejeli aragatnaşyk saklamak üçin düýn Nýu-Yorkorka geldi.

Beýleki tarapdan, Maýa Bazarlary Geňeşi (CMB) maýa goýum gaznalarynyň ýatyrylmagy bilen baglanyşykly möhüm kanunçylyk üýtgetmesi girizdi. 17-nji sentýabrda kabul edilen esasy kararlara laýyklykda, iň köp 3 aý hökmünde kesgitlenen ýatyryş möhleti, ýatyrylmagy karar edilen portfel gurluşlaryny göz öňünde tutup, 6 aýa çenli uzaldyldy. Geňeş Türkiye İş Bankasy we Ziraat Bankasä 17-nji sentýabrda 7 portfel dolandyryş kompaniýasy tarapyndan ýatyrylan 131 maýa goýum gaznasy bilen baglanyşykly amallary amala aşyrmaga ygtyýar berdi. Dollar / TL hümmeti şu gün, bankara bazary açylanda 0,1 göterim ýokarlamak bilen 48.8010-da satyldy. Analitikler şu gün ýurtda potensialy ulanmagyň derejesiniň, hakyky pudagyň ynam indeksiniň we awgustyň daşary ýurt öndürijileriniň baha indeksiniň (YD-PPI) gözegçilik ediljekdigini mälim etdiler we BIST 100 indeksinde tehniki taýdan 13,100 we 13,000 derejäniň goldaýandygyny, 13,400 we 13,500 bal garşylykdygyny aýtdylar.