Global energiýa bazarlarynda gyzgyn ösüş: EIA ýokarda ýokarlanan nebit bahasy çaklamalary

ABŞ-nyň Energetika Maglumat Dolandyryşy (EIA) dünýä energiýa bazarlary tarapyndan ýakyndan yzarlanýan "2026-njy ýylyň awgustynda gysga möhletli energiýa perspektiwasy hasabatyny" neşir etdi. Hasabat, geosyýasy töwekgelçilikleriň ýokarlanmagy we logistika bozulmalary sebäpli çig nebitiň bahasy baradaky çaklamalaryň ýokary derejede täzeden seredilendigini görkezýär. Bu ýyl, esasanam Brent we Günbatar Tehas Aralyk (WTI) nebit bahalarynda ep-esli ýokarlanmak çak edilýär.

Geosyýasy dartgynlyk we Hormuz krizisiniň bogazynyň bahasy

Iýun aýynda ABŞ bilen Eýranyň arasynda özara düşünişmek memorandumyndan soň, 2-nji iýulda Brent nebitiniň barrel bahasy 69 dollar -a çenli aşaklady. Şeýle-de bolsa, iýul aýynda Hormuz bogazynda tankerlere garşy hüjümleriň ýokarlanmagy we iberiş mukdarynyň gysylmagy bahalaryň diagrammasyny çalt ýokarlandyrdy. Şoňa laýyklykda Brent nebit 23-nji iýulda 105 dollar derejesine çykdy.

Göz öňünde tutulýan gapma-garşylyk gurşawy bogazdan geçýän nebitiň mukdaryna gönüden-göni täsir etdi. EIA-nyň maglumatlaryna görä, Hormuz bogazyndan geçýän çig nebitiň we suwuk ýangyjyň gündelik ortaça mukdary, krizisden öň 21,6 million barrele, ýagny 2025-nji ýylyň soňky çärýeginde ep-esli azaldy we şu ýylyň ikinji çärýeginde 4,9 million barrele boldy.

Alternatiw ugurlar we paýnamalarda möhüm azalma

Nebit bazaryndaky bahalaryň basyşyny ýokarlandyran başga bir faktor, Saud Arabystanynyň Bab al-Mandeb bogazyndan eksportyna garşy täze gabaw howpy boldy. EIA Bab al-Mandab bogazynyň global söwda ýollary üçin möhüm ähmiýete eýedigini we Saud Arabystany üçin Hormuz bogazyna çykmagyň ýeke-täk alternatiw nokadydygyny aýtdy. Saud Arabystanyň administrasiýasynyň Müsürdäki Sues kanalyna we SUMED (Ortaýer deňzi) turbageçirijisine ýük daşamagyň alternatiwasy bar bolsa-da, bu mümkinçilikler has uzaga çekýär, has köp çykdajy getirýär we çäkli kuwwat hödürleýär, global üpjünçilik aladalaryny güýçlendirýär.

Hasabatda Hormuz bogazyndaky bidüzgünçilikleriň global nebit ätiýaçlyklarynyň çynlakaý eremegine sebäp bolandygy we ýükleriň kadaly ýagdaýa gelýänçä bahalaryň ýokary galjakdygy aýdylýar. Global nebit ätiýaçlyklarynyň şu ýylyň ikinji çärýeginde bir günde ortaça 4,2 million barrele, üçünji çärýekde bolsa günde 3,8 million barrele çenli azaljakdygy çaklanylýar. Şunuň bilen baglylykda, Brent nebitiniň üçünji çärýeginde ortaça hasabat öňki hasabat bilen deňeşdirilende 11 dollar ýokarlandy we 85 dollar ýokarlandy. Dördünji çärýekde, tankerleriň hereketi kem-kemden azalýarka, bahalar 78 dollara, 2027-nji ýylyň birinji çärýeginde önümçiligiň doly güýje girmegi bilen indiki ýyl ortaça 69 dollara çenli azalmagyna garaşylýar.

Global islegiň gysylmagy we ABŞ-nyň önümçilik hereketi

Energetika bazarynyň isleg tarapynda, şu ýyl dünýädäki nebit sarp edilişiniň geçen ýyl bilen deňeşdirilende günde 1,2 million barrele çenli azaljakdygy we 102,7 million barrel derejesine düşjekdigi çak edilýär. 800 müň barrele çenli bu pese gaçmagyň köpüsiniň OECD däl ýurtlardan gelip çykjakdygy we bu ýurtlaryň sarp edilişiniň 58,1 million barrelden 57,2 million barrele çenli azaljakdygy çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, indiki ýyl 2,2 million barrele çenli artmak bilen islegiň janlanmagyna we günde 105 million barrele ýetmegine garaşylýar.

Üpjünçilik tarapynda ABŞ-nyň çig nebit önümçiliginiň ýokarlanmagyna garaşylýar. ABŞ-nyň şu ýyl ortaça gündelik önümçiligi öňki çaklamadan ýokary bolar we 13 million 800 müň barrel derejesinde bolar. Geljek ýyl bu önümçiligiň günde 14 million 150 müň barrele ýetmegine garaşylýar. Netijede, şu ýyl dünýädäki nebit üpjünçiligi ortaça 100 million 820 müň barrele, sarp ediş mukdary bolsa 102 million 730 müň barrele barabar bolar; Geljek ýyl üpjünçiligiň 109 million 740 müň barrele, sarp edişiň bolsa 104 million 960 müň barrele çenli ýokarlanjakdygy çak edilýär.