Global LNG çüýşesi gelýär: Europeewropa gyşdan öň täze gaz gözleýär

Dünýä energiýa bazarlarynda asudalyk ýok. Hormuz bogazyndaky logistik näsazlyklar we dünýäniň iň uly öndürijilerinden biri bolan Kataryň suwuklandyrylan tebigy gazyň (LNG) eksport kuwwatynyň peselmegi dünýädäki gaz üpjünçiligini düýpli çäklendirýär. Bu ösüşiň öňünde Europeanewropa Bileleşigi (EUB) gyş möwsüminden öň energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyny kepillendirmek we has pes ammar derejesini deňleşdirmek üçin alternatiw üpjünçilik çeşmelerine we çeýe bazar mehanizmlerine ýüz tutýar.

Gaz infrastrukturasy Europeewropa (GIE) tarapyndan yglan edilen häzirki maglumatlara görä, sentýabr aýynyň ortalaryna naturalB boýunça tebigy gaz baklarynyň tutýan mukdary 69 göterim. Russiýa-Ukraina urşy sebäpli ýüze çykan taryhy energiýa krizisinden soň, EUB ammarlary gyşa taýýarlyk hökmünde 1-nji noýabrda 90 göterime çenli doldurmagy tabşyrdy. Şeýle-de bolsa, bazar dinamikasynyň üýtgemegi sebäpli Bileleşik geçen ýyl düzgünlere çeýeligi girizip, agza ýurtlara 1-nji oktýabrdan 1-nji dekabr aralygynda bu maksada ýetmäge we belli bir şertlerde ýaşaýyş derejesini 80 göterim saklamaga mümkinçilik berdi.

Saklaýyş nyşanlarynda çydamlylyk we töwekgelçilikleri dolandyrmak

Saklaýyş maksatlaryny 80 göterime çenli azaltmak Europeewropanyň gyş aýlaryny kynçylyksyz başdan geçirjekdigini aňlatmaýar. Hünärmenler, has az saklanylýan bufer bufer hökmünde hereket etjek gazyň mukdaryny, esasanam möwsümleýin doňma temperaturalarynda ýa-da LNG akymynyň duýdansyz kesilmeginde ep-esli azaljakdygyny duýdurýarlar. Tebigy gaz ammarlary, isleg-talap balansyny saklamakda möhüm rol oýnaýar, sebäbi gyş möwsüminde theB-iň umumy gaz sarp edişiniň 25-30 göterimini kanagatlandyryp bilýär.

Häzirki ýaşaýyş derejesiniň pes bolmagynyň sebäbi, öňki gyş möwsüminde köp sarp edilmegi we ammarlaryň ýylyň ilkinji aýlarynda pes derejede doldurylmagy sebäpli ammarlaryň ir boşadylmagy bilen baglanyşyklydy. Mundan başga-da, Hormuz bogazyndaky geosyýasy töwekgelçilikler LNG iberilişini haýalladýar we tomusda aşa yssy, elektrik energiýasy öndürmek üçin gaza bolan islegi saklamak ammar amallaryna ýaramaz täsir edýän beýleki faktorlardyr. Şunuň bilen baglylykda, Europeanewropa Komissiýasy agza ýurtlary bazar bahalarynyň duýdansyz ýokarlanmagynyň öňüni almak üçin ammar maksatlaryny irki döwürde 80 göterime çenli azaltmak mümkinçiligini ulanmaga çagyrdy. Şeýlelik bilen, tomus aýynyň ahyrynda ýurtlaryň ýokary bahaly LNG ýüklerine howlugmagynyň öňüni alyp, satyn alyşlary wagtyň geçmegi bilen ýaýratmak maksat edinilýär.

Gaz islegini azaltmak we höweslendiriş mehanizmleri

Gyş taýýarlyklarynyň çäginde Europeewropa diňe bir üpjünçilik ugurlaryny diwersifikasiýa etmek bilen çäklenmän, sarp etmegi optimizirlemek üçin maliýe we gurluş çärelerini hem ösdürýär. Bu nukdaýnazardan, halk tarapyndan gönüden-göni satyn almagyň ýerine, hususy pudagyň gatnaşyjylaryny gaz saklamaga höweslendirmek üçin maliýe mehanizmleri güýje girýär. Mysal üçin, Germaniýanyň hökümeti gaz söwdasy kompaniýalarynyň gyş döwri üçin has köp ätiýaçlyk saklamagyny üpjün etmek üçin dürli bazar höweslerini durmuşa geçirmegi meýilleşdirýär.

Energetika krizisini dolandyrmagyň ýene bir möhüm bölegi sarp ediş gözegçiligi. EUB elektrik energiýasy öndürmekde ýel we gün ýaly täzelenýän energiýa çeşmeleriniň paýyny artdyrmak arkaly tebigy gaz elektrik stansiýalaryna garaşlylygy azaltmagy meýilleşdirýär. Senagat desgalarynda we öý hojalygynda durmuşa geçirilmeli energiýa netijeliligi çäreleri hem bu işiň möhüm bölegidir. Commissionewropa Komissiýasy öňki ýyllar bilen deňeşdirilende theB boýunça gaz isleginiň pes derejesini we LNG import infrastrukturasynyň gyşdan öň iň uly gurluş artykmaçlygy hasaplaýar.

Katar krizisi we ABŞ LNG-iň möhüm roly

Kataryň Europeewropanyň energiýa sebedinde aýrylmaz orny bar. Şeýle-de bolsa, Energyewropa Bileleşiginiň Energetika Düzgünleşdiriji Hyzmatdaşlyk Guramasy (ACER) tarapyndan taýýarlanan çaklamalar, elektrik togunyň kesilmeginiň derejesini görkezýär. Maglumatlara görä, Katarda LNG önümçiligi 2026-njy ýylyň aprel-dekabr aýlarynda bütinleý ýapyk bolsa, EUB-niň LNG zerurlygy 40 milliard kub metrden 56 milliard kub metre geçer. Bu ssenariýada, Europeewropa dünýä bazarlaryndan goşmaça 16 milliard kub metr LNG tapmaly. Turbageçiriji gazyň gysga möhletde çäklendirilen artmagy LNG-e garaşlylygy hasam artdyrsa-da, Europeewropa bu ýükler üçin Aziýa bazarynda güýçli alyjylar bilen güýçli baha bäsleşigine girmeli bolar.

Bu kyn deňlemede ABŞ LNG Europeewropa üçin durmuş ýoly bolup hyzmat edýär. Häzirki maglumatlara görä, EUB-niň tebigy gaz importynyň takmynan 30 göterimini we LNG importynyň üçden iki bölegini diňe ABŞ düzýär. Kolumbiýa uniwersitetiniň global energiýa syýasaty merkeziniň global gözleg akademigi Anne-Sophie Corbeau bu meselä baha bereninde, Kataryň Ras Laffan desgasynda zeper ýeten iki LNG otlynyň ýyllyk 12,8 million tonna kuwwatynyň dünýä bazarlaryna çydap biljekdigini, ýöne Hormuz bogazy doly ýapylsa hakyky uly töwekgelçiligiň ýüze çykjakdygyny aýtdy.

Corbeau Kataryň häzirki wagtda diňe Aýlag ýurtlaryna, esasanam Kuweýt eksport edip biljekdigini we zeper ýeten desgalaryň abatlanylmagynyň 2 ýyldan 3 ýyla çenli dowam edip biljekdigini aýtdy. ABŞ-nyň täze mümkinçilikleriniň Kataryň boşlugyny derrew doldurmak aňsat däldigine ünsi çekip, Corbeau duýduryş berdi: "Kataryň önümçilik kuwwatynyň köp bölegi uzak wagtlap işlemän galsa we Demirgazyk meýdany giňeltmek taslamasy gijikdirilse, global LNG bazary ýakyn ýyllarda gaty berk we ýokary bahada galar."