Global ýylylygyň kritiki derejesi: Howpda 1.5 dereje çäk

Global ýylylygyň täsiri gitdigiçe aýdyň bolansoň, alymlar ýakyn dört ýylda dünýä temperaturasynyň 1,5 dereje çäkden ýokary bolup biljekdigini çaklaýarlar. Europeanewropa Komissiýasynyň adyndan taýýarlanan we köp ýurt tarapyndan goşant goşan giňişleýin habara görä, howanyň üýtgemegi bütin dünýäde çalt depginde ösýär. Bu hasabat 70-den gowrak alymyň bilelikdäki tagallasynyň önümi bolan “System System Science Data” inurnalynda çap edildi. Tapyndylar klimat ulgamynyň çalt gyzýandygyny görkezýär.

1850-1900-nji ýyllar aralygyndaky senagatdan öňki döwürden ortaça 1,37 dereje ýokary bolan global temperaturanyň ýokarlanmagy 2025-nji ýyla çenli dowam edene meňzeýär. Geçen ýyl ýylylyk derejesi rekord derejä ýetdi.

Parnik gazlarynyň zyňyndylarynyň täsiri, ylaýta-da parnik gazlarynyň zyňyndylary sebäpli ýüze çykýan klimatyň üýtgemegi. 2024-nji ýylda bu zyňyndylar 56,8 milliard tonna kömürturşy gazyna deň bolup, taryhdaky iň ýokary derejä ýetdi. Hasabatda, 2025-nji ýylda rekord derejedäki üçünji yssy ýyl boljakdygy çak edilýär.

Howanyň alymlary ýylylygyň çaltlaşmagy sebäpli dört ýylda global temperaturanyň 1,5 derejeden ýokary bolup biljekdigini çaklaýarlar we Pari Paris şertnamasynda görkezilen çäklendirmeleriň bozulyp biljekdigini duýdurýarlar. derejeleri. Şeýle-de bolsa, häzirki netijeler bu maksatlaryň howp astyndadygyny görkezýär. 30urtlar 2030-njy ýyla çenli dekarbonizasiýa tagallalaryny artdyrmalydyrlar. Temperaturanyň ýokarlanmagy bilen bu täsirleriň çaltlaşjakdygyny duýdurýar. Günorta Koreýanyň Pusan ​​milli uniwersitetiniň professory Iýun-Li Li deňiz ýylylyk tolkunlarynyň köpelmegine ünsi çekýär.

1991-2025-nji ýyllar aralygynda deňiz ýylylyk tolkunlarynyň ýygylygy üç esse artdy. Bu ýagdaý deňiz ekosistemalaryna howp salýan bolsa-da, azyk önümçiligine we ykdysadyýete ýaramaz täsir edýär. Şeýle hem, okean-atmosfera uglerod aýlawyna, okeanlaryň kislotasy we kislorod derejesine täsir edýär. 2025-nji ýyla çenli deňiz derejesi 1901-nji ýyldan bäri jemi 23 santimetr ýokarlanar. Bu ýokarlama ýylda takmynan 1,8 millimetr bolýar we bu tizlik ýokarlanýar.

Şeýle üýtgeşmeler dünýäniň köp kenarýaka sebitlerinde kenarýaka suw joşmalarynyň köpelmegine sebäp bolýar. Durmuşa we ekosistemalara zyýan ýetirýän bu ýagdaý, global temperaturanyň ýokarlanmagynyň çynlakaý netijelerinden biridir.

Netije we baha bermek

Howanyň üýtgemegine garşy göreşde gyssagly çäreleri görmegiň zerurlygy barha möhüm bolup başlaýar. Alymlar global ýylylygyň täsirini azaltmak üçin has köp tagalla edilmelidigini aýdýarlar. Bu diňe bir daşky gurşaw däl, eýsem ykdysady we sosial zerurlykdyr. Geljekdäki ösüşler halkara hyzmatdaşlygyna we durnukly syýasatlaryň durmuşa geçirilmegine bagly bolar.