Grenlandiýadaky ereýän buzluklar kitler üçin täze ýaşaýyş ýerlerini açýar

Global klimat krizisiniň has çuňňur duýulýan polýar sebitlerinde geň galdyryjy ekologiki ösüşler bolup geçýär. Deňiz temperaturasynyň ýokarlanmagyny we soňky 20 ýylda Grenlandiýadaky buzluk şertleriniň üýtgemegini öwrenýän halkara gözleg topary tarapyndan geçirilen giňişleýin gözleg düýpli netijeleri ýüze çykardy. Alymlar sebitde çalt eremegiň käbir deňiz süýdemdirijileri üçin täze mümkinçilikler döredýändigini kesgitlediler.

Grenlandiýanyň gündogar kenaryndaky köpçülikleýin ekologiki özgeriş

Jikme-jik gözlegleriň netijesinde, Grenlandiýanyň gündogar suwlaryna geçmişde galyň we geçip bolmaýan buz örtügi sebäpli aşa çäkli, gümürtik, kit we minke kitleriň indi bu sebitde has ýygy görülýändigi anyklandy. Suwuň temperaturasynyň ýokarlanmagy we global ýylylyk sebäpli deňiz buzunyň çalt eremegi bu ägirt jandarlara fiziki päsgelçilikleri aýyrdy we Gündogar Grenlandiýanyň suwlaryny täze we amatly ýaşaýyş ýerlerine öwürdi. Gözlegçiler kitleriň bu suwlarda intensiw we işjeň iýmitlenip başlandygyny, Grenlandiýanyň deňiz ekosistemasynda giň gerimli we taryhy üýtgeşmeleriň iň anyk görkezijilerinden biri hasaplaýarlar.

Iýmit zynjyry we ýyrtyjy ýyrtyjylaryň deňagramlylygy üýtgedilýär

Howanyň üýtgemegi bilen ýüze çykan bu daşky gurşaw üýtgemeleri, diňe kitleriň göçüp gidiş ugurlaryny üýtgetmeýär; şeýle hem Grenlandiýadaky ähli deňiz ekosistemasyny, azyk zynjyryny we ýyrtyjy ýyrtyjy gatnaşyklary düýpgöter üýtgedýär. Ylmy maglumatlar, kitleriň esasy iýmit çeşmesi bolan dürli balyk görnüşleriniň, suwuň temperaturasynyň üýtgemegi bilen bir hatarda Grenlandiýanyň gündogar kenaryna-da ýaýrandygyny görkezýär. Bu ýagdaý sebitde baý täze azyk baýlyklarynyň döremegine sebäp bolsa-da, dürli görnüşleriň birleşmegi bilen täze ekologiki deňagramlylygyň döredilmegine ýol açýar.

Howanyň üýtgemeginde ýeňijiler we ýitgiler

Abraýly gözlegiň esasy awtory, Grenlandiýanyň tebigy baýlyklar institutynyň professory. Mads Piter Heide-Jorgensen bu kit görnüşleriniň sebitde ýygy-ýygydan ýüze çykmagyny "esasy ekologiki üýtgeşiklik" diýip häsiýetlendirdi. Bu kit görnüşleriniň üýtgeýän daşky gurşaw şertlerine çalt uýgunlaşýandygyny mälim eden Heide-orgorgensen, Arktikanyň ähli jandarlary üçin beýle däldigini aýtdy. Prof. Heýd-orgorgensen: "Howanyň üýtgemegi käbir görnüşler üçin täze mümkinçilikler we giňişlik döredýän hem bolsa, gynansak-da, beýleki köp sanly duýgur görnüşleriň ýaşaýan ýerlerini doly ýitirmegine sebäp bolup biler" diýen baha bermek bilen ekologiki deňagramlylygyň inçe çyzgysyna ünsi çekdi. Bu haýran galdyryjy gözlegiň ähli jikme-jiklikleri we netijeleri, ylmy dünýäniň abraýly neşirlerinden biri bolan "Deňiz ylmynda serhetler" inurnalynda çap edilip, köpçülige paýlaşyldy.