Gündogar Ortaýer deňzinde kartoçkalar gaýtadan işlenýär: Türkiye-Müsür bileleşigi Afiny we Tel Awiw duýduryş berdi

Türkiye bilen Müsüriň arasynda uzak wagtlap dowam eden diplomatik gapma-garşylykdan soň başlanan kadalaşdyrmak prosesi tiz wagtda iki sebit güýçleriniň strategiki hyzmatdaşlygyna öwrüldi. Geçirilen özara ädimler, bilelikdäki harby türgenleşikler we goranyş pudagynda gol çekilen taryhy şertnamalar Gündogar Ortaýer deňzindäki ähli geosyýasy deňagramlylygy düýpgöter sarsdyrjak täze döwre gapy açýar. Ankara bilen Kairiň arasyndaky bu çalt ýakynlaşma, sebitdäki beýleki aktýorlar Gresiýada we Ysraýylda çynlakaý alada döretdi.

Goranmak senagaty we Ankara-Kair liniýasyndaky harby hyzmatdaşlyk şemallary

Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary täzeden strategiki ölçege çykarmak üçin diplomatik we harby gatnaşyklar soňky döwürde güýçlendi. Müsüriň Goranmak ministriniň Ankara resmi sapary wagtynda gol çekilen "Türkiýe-Müsür Goranmak Hyzmatdaşlyk Maksatnamasy" bu täze döwrüň iň anyk görkezijilerinden biri boldy. Şeýle-de bolsa, hyzmatdaşlyk diňe kagyz ýüzünde galmaýar; Bu ugurda uly işjeňlik hem bar. Iki ýurduň 20 ýyldan soň hemmetaraplaýyn bilelikdäki howa türgenleşigini geçirmegi, Türkiýäniň, Müsüriň we Azerbaýjanyň arasynda üçtaraplaýyn harby türgenleşigiň bolmagy sebitdäki harby deňagramlylyga gönüden-göni täsir edýär. Hususan-da, Türkiýäniň goranyş senagatynyň önümleriniň Müsür bazarynda görnükli bolmagy we Kairiň administrasiýasynyň Türkiýäniň milli söweş uçary KAAN bilen gyzyklanmasy halkara goranyş lobbilerinde iň köp gürlenýän mowzuklaryň biridir.

Afinyda we Tel Awiwde "Uly ýitgi" aladalary agdyklyk edýär

Ankara bilen Kairiň arasyndaky bu köp ölçegli integrasiýa Ysraýyl we Gresiýa mikroskop astynda goýuldy. Ysraýyl metbugaty uly F-16 floty bolan Türkiye we Müsüriň goranyş pudagynda bilelikde hereket etmek mümkinçiliginden nägileligini gizlemeýär. Müsüriň türk awiasiýa tehnologiýalaryna ýüzlenmegi we KAAN taslamasyna gatnaşmagy Tel Awiwiň howpsuzlyk çaklamalarynda çynlakaý töwekgelçilik elementi hasaplanýar. Beýleki tarapdan, Gresiýa Ortaýer deňzindäki ähli strategiki artykmaçlygyny ýitirmekden gorkýar. Afinydaky analitikler, Türk-Müsür bileleşigi hemişelik bolsa, Gresiýanyň sebitde iň uly ýitgi boljakdygy bilen ylalaşýarlar. Afiny administrasiýasy bu tendensiýanyň öňüni almak üçin ABŞ we Ysraýyl arkaly Müsüre diplomatik basyş etmäge synanyşsa-da, soňky döwürde Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky gatnaşyklardaky oňyn tendensiýa bu tagallalary puja çykarýar.

Gündogar Ortaýer deňziniň başyndan deňiz ýurisdiksiýasy we energiýa deňligi

Türkiye we Müsüriň bilelikdäki ädimleri milliardlarça dollarlyk energiýa ätiýaçlyklarynyň merkezinde ýerleşýän Gündogar Ortaýer deňzinde oýun düzgünlerini düýbünden üýtgedip biler. Müsür soňky ýyllarda Ankara bilen Kairiň arasyndaky dartgynlykdan peýdalandy; Ysraýyl Gresiýa we Kipriň Gresiýanyň Günorta Kipr administrasiýasy (GCASC) bilen bilelikdäki blog döretdi. Şeýle-de bolsa, bu blog Türkiýany hasaba almaýan hiç bir energiýa taslamasynyň durmuşa geçirilip bilinmejekdigi we anyk üstünlik gazanyp bilmejekdigi bilen ýüzbe-ýüz boldy. Häzirki wagtda şemal ters tarapa öwüsýär. Ankara, Müsür bilen deňiz ýurisdiksiýalaryny kesgitlemek baradaky şertnamanyň Kairiň özygtyýarlylygyň has giň meýdanyna eýe boljakdygyny öňe sürýär. Türkiye çuňňur buraw işlerinde tehnologiki nou-hau we tebigy gaz transport liniýalarynda strategiki ýerleşişi iki ýurda bilelikde gözleg we iş alyp barmaga kömek edip biler. Türkiye-Müsür oky, Ortaýer deňzinde sebitdäki ýurtlar üçin täze we güýçli özüne çekiji merkez döredýär, Gazadaky ynsanperwerlik krizisinden soň Ysraýyl bilen bilelikde durmakdan gaça durýar.