Hirosimada 80 ýyldan soň syrly açyş: Atom bombasy täze metal garyndysyny döretdi

1945-nji ýylda adamzat taryhynyň iň weýrançylykly wakalarynyň biri bolan Hiroşima atom bombasy hüjümi, 80 ýyl töweregi wagtdan soň ylmy dünýäni geň galdyran täze açyş bilen öňe çykdy. Gözlegçiler, ýadro partlamasyndan emele gelen aşa şertleriň Earther ýüzünde hiç haçan görülmedik syrly metal ergininiň döremegine sebäp bolandygyny kesgitlediler. Bu üýtgeşik madda, Hiroşima aýlagynyň kenar çägelerinde tapylan ýadro ýykylmagy netijesinde emele gelen mikroskopik aýna bölejikleriniň içinde tapyldy.

1. Aadro odunyň içinde doglan adatdan daşary mesele

Alymlar täze açylan metal garyndysynyň ýadro partlamasyndan dessine ýüze çykan ullakan oduň merkezinde sintez edilendigini pikir edýärler. Hüjüm edilende merkezdäki temperatura 7 müň gradusdan geçdi we töweregindäki binalar, polat desgalar, penjireler we toprak derrew bugardy. Birnäçe sekundyň içinde bolup geçen bu gyzgynlyk prosesi we birden duýdansyz sowatmak, adaty şertlerde tebigatda emele gelip bolmajak täze bir maddanyň döremegine ýol açdy.

Iňlis metrosynyň habar saýty dan alnan maglumatlara görä, partlamanyň netijesinde döredilen bu adatdan daşary fiziki ýagdaýlar, atomlaryň adatdan daşary tertipde birleşmegine sebäp bolupdyr, ozal ylmy edebiýatda ýazylmandyr.

Göz öňünde tutulýan syrly eser, ýadro betbagtçylygyndan onlarça ýyl soň Hiroşima aýlagyndan ýygnanan we edebiýatda "Hiroşima aýnasy" diýlip atlandyrylýan aýna bölejiklerde saklandy. Himiki derňew ergininiň demir, hrom, nikel, marganes, molibden, kremniý we alýumin ýaly elementlerden ybaratdygyny görkezdi. Bu elementleriň köpüsi häzirki wagtda poslamaýan polat önümçiliginde giňden ulanylsa-da, atom derejesindäki kombinasiýalary düýbünden başga bir gurluşy görkezýär.

2. Atomlaryň üýtgeşik tertibi we adaty bolmadyk içki gurluşy

Açyşy özboluşly edýän esasy element, elementleriň belli himiki düzgünlerden daşgary birleşmegidir. Adaty şertlerde bir ýere jemlenip ýa-da bu görnüşde baglanyşyp bilmeýän atomlar, millisekuntda sowadylandan soň düýbünden täze kristal tertipde birleşdirildi. Gözlegçiler munuň ýadro partlamalarynyň ýerdäki elementleriň emeli we düýbünden täze birleşmelerini döredip biljekdigini subut edýändigini nygtaýarlar.

Bu mikrostrukturanyň tapylmagy, ýadro kazyýet işlerinde we materiallar ylmynda hem öňe gidişlige sebäp bolup biler. Partlamanyň intensiwligi, temperaturasy we basyşy barada has takyk maglumatlary berýän bu täze garyndy, ýadro ýaraglarynyň daşky gurşawa hemişelik we üýtgeýän täsirlerini ýene bir gezek açýar.

3. Florensiýa uniwersitetiniň düýbüni tutujy gözleg

Bu taryhy açyş, Italiýanyň Florensiýa uniwersitetiniň alymlary tarapyndan oýlanyşykly geçirilen gözleg arkaly amala aşyryldy. Hünärmenler Hiroşima aýlagyndan toplanan 34 sany ownuk aýna bölejigini barlaghana gurşawynda gözden geçirdiler. Döwrebap güýçli mikroskoplar we rentgen derňew usullaryny ulanmak arkaly geçirilen synaglarda partlama wagtynda sintez edilen adatdan daşary mikroskopiki gurluşlar gözlenildi.

Gözleg toparynyň ünsüni özüne çeken zat, millimetrden bary-ýogy birnäçe müňden bir metal däne boldy. Bu mikropartikulyň himiki düzüm bölekleri belli elementlerden ybarat bolsa-da, içerki atom gurluşynyň Earther ýüzünde kesgitlenen maddalara laýyk gelmeýändigi belli boldy. Alymlar ýadro energiýasynyň materiýany nädip dolandyryp biljekdigini görkezýän bu tapyndy, geljekki material in engineeringenerçilik gözleglerine-de yşyk berip biljekdigini aýdýarlar.