Kartlar ýene-de haryt bazarynda satylýar: Fed basyşy gymmat bahaly metallara zarba ursa-da, oba hojalygy önümleri Gara deňiz töwekgelçiligi bilen ýokarlanýar

Geçen hepde ABŞ-nyň Merkezi Bankynyň (Federal ätiýaçlyk bankynyň) pul syýasaty we global geosyýasy ösüşler baradaky gödek habarlarynyň kölegesinde haryt bazary diýseň işjeň günleri başdan geçirdi. Federal ätiýaçlyk ulgamynyň “gümürtik” ädimleri baradaky garaşyşlaryň güýçlenmegi gymmat bahaly metallara güýçli satuw basyşyny döreden hem bolsa, Hormuz bogazynyň doly güýjünde işlemegine umyt baglap, nebitiň bahasyny ýene aşaklatdy. Beýleki tarapdan, Gara deňizde ýük daşamak töwekgelçiligi we oba hojalygynyň önümçiligi baradaky howa aladalary oba hojalygynyň önümleriniň güýçli ýokarlanmagyna sebäp boldy. Eastakyn Gündogar frontunda, ABŞ-nyň Eýrana garşy täze ykdysady sanksiýalaryna garamazdan diplomatik gatnaşyklaryň dowam etjekdigi baradaky umyt geosyýasy töwekgelçilik baýraklaryny belli bir derejede deňleşdirdi. ABŞ-nyň Gazna ministri Skott Bessentiň Eýran üçin "ykdysady çykarmak" meýilnamasynyň takyk grafigini yglan etmezligi bazarlarda oňyn umytlary dowam etdirdi.

Fed-iň prezidenti Warşyň duýduryşlary: Gymmat bahaly metallarda güýçli şemal öwüsýär

ABŞ-da yglan edilen makroykdysady maglumatlar we Federal ätiýaçlyk işgärleriniň gödek sözleri maliýe bazarlarynyň ugruny kesgitlemekde esasy rol oýnady. Şahsy sarp ediş çykdajylary (PCE) baha indeksi, Federal ätiýaçlyk federasiýasynyň iň duýgur gözegçilik edýän inflýasiýa görkezijisi, iýul aýynda aýda 0,2 göterim ýokarlamak bilen garaşylýandan has ýokarydy. Her ýyl 3,7 göterime ýetýän indeksden başga-da, azyk we energiýany hasaba almaýan esasy PCE baha görkezijisi hem ýylda 3,3 göterim ýokarlandy. Inflýasiýanyň Federal ätiýaçlyk ulgamynyň 2 göterim derejesinden has ýokary bolmagy, berk pul syýasatynyň dowam etjekdigi baradaky düşünjäni güýçlendirdi.

Jekson Hole ykdysady syýasat simpoziumynda Fed-iň başlygy hökmünde ilkinji gezek münbere çykan Kewin Warş inflýasiýa garşy göreşde eglişiksiz pozisiýa görkezdi. Maliýe şertleriniň entek ýeterlik derejede berk däldigini bellän Warş, inflýasiýanyň 2 göterimini gowşadyp bolmajakdygyny aýtdy. Bu beýannamalardan soň, sentýabr aýynda geçirilen ýygnakda Federal ätiýaçlyk ulgamynyň syýasaty 25 göterim ýokarlandyrmak ähtimallygy, pul bazarlarynda 35 göterimden 60 göterime çenli ýokarlandy, dekabr aýynda täze ösüşe garaşmak hem güýçlendi. Bu ýagdaý, syýasata duýgur bolan ABŞ-nyň 2 ýyllyk obligasiýa göterim mukdaryny anna güni 10 esse ýokarlap, 4,35 göterime çenli ýokarlandyrdy, dollar görkezijisi bolsa 0,9 göterim ýokarlap, 99,7 göterime ýetdi. ABŞ-nyň 10 ýyllyk obligasiýa göterim derejesi hepdäni keseligine 4,72 göterim bilen ýapdy.

Bu ösüşler palladiden başga gymmat bahaly metal bazarynda uly ýitgiler getirdi. ABŞ-nyň Gazna ministrliginiň uzak möhletli obligasiýa satyn alyşlaryny we hepdäniň ilkinji günlerinde güýçli gaznanyň akymyny artdyrmak baradaky karary bilen goldanan altyn, 14-nji maýdan bäri iň ýokary derejesini sişenbe güni 4 müň 696,8 dollar bilen synagdan geçirdi. Aslynda, 26-njy awgust hepdesinde altyna we beýleki gymmat bahaly metal gaznalaryna arassa girdeji 4,21 milliard dollar bolup, soňky 6 aýda maýa goýujylaryň iň köp islegini hasaba aldy. Şeýle-de bolsa, Warşyň aýdanlaryndan soň dollaryň güýçlenmegi we obligasiýa göterim derejesiniň ýokarlanmagy altynyň alternatiw bahasyny ýokarlandyrdy we unsiýanyň bahasy üç hepdelik ýokarlanyşyny tamamlap, hepdäni arzanladyş bilen ýapdy. Palladim hepdede 5,3 göterim gymmatlady; kümüş 3,8 göterim, altyn 3,2 göterim we platina 3.0 göterim ýitirdi. Esasy metallarda ABŞ-nyň 2027-nji ýyldan başlap arassalanan mis importyna girizip biljek nyrhlary we LME ammarlarynda mis ätiýaçlyklarynyň 90 müň tonna peselmegi bahalaryň üýtgemegine sebäp boldy. Sink 1,2 göterim ýokarlanan bolsa, bir marketadan daşary bazarda hepdede 0,3 göterim, alýumin 0,3 göterim ýokarlandy; Nikel 1,9 göterim , mis bolsa 0,5 göterim azaldy.

Hormuz bogazynda düşen nebit, yssy howa gyzdyrylan tebigy gaz

Energetika önümlerinde hepdäniň esasy gün tertibi Hormuz bogazyndaky tranzit howpsuzlygy we diplomatik gatnaşyklardy. Eýranyň Ynkylap goragçylarynyň goşunynyň metbugat sekretary, brigada generaly Huseýn Muhibbi, Oman bilen Hormuz bogazynda geçirilen gepleşiklerde girdejini paýlaşmak ýaly köp möhüm meselede ylalaşygyň gazanylandygyny aýtdy. Muhibbiniň, Bosforyň açylmagynyň ABŞ-nyň şertleri kabul etmegine baglydygyny aýdan sözleri, sebitdäki gämi gatnawynyň kadaly ýagdaýa gelmegine garaşyşy artdyrdy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Eýran bilen urşuň ýakyn wagtda tamamlanjakdygy, Hormuz bogazynyň ABŞ-nyň doly gözegçiligindedigini belläp, nebitdäki geosyýasy töwekgelçilik mukdaryny azaltdy. Bu ösüşler, Federal ätiýaçlyk ulgamynyň göterim derejesiniň ýokarlanmagynyň global ykdysady ösüşi haýallatjakdygy baradaky alada bilen birlikde, Brent nebitiniň barrel bahasynyň 4,8 göterim arzanlamagyna sebäp boldy.

Tebigy gazyň öň tarapynda takyk bahalar hasaba alyndy. ABŞ-da sentýabryň birinji ýarymynda temperaturanyň möwsümleýin kadalardan ýokary boljakdygy baradaky meteorologiki çaklamalar, tebigy gazyň elektrik energiýasynda ulanylyşynyň ýokarlanmagyna garaşylýar. Mundan başga-da, ABŞ-nyň tebigy gaz ätiýaçlyklary 21-nji awgust hepdesinde 15 milliard kub fut artyp, 5 ýyllyk ortaça 33 milliard kub futdan has pes bolup, üpjünçilik aladalaryny döretdi. Bu ösüşler bilen Iňlis ýylylyk birliklerinde (MMBtu) tebigy gazyň bahasy hepdede 4,2 göterim ýokarlandy.

Gara deňizdäki ýük krizisi: Bugdaý we oba hojalyk harytlarynda bahalaryň partlamagy

Geçen hepde oba hojalygynyň önümlerinde doly öküz bazary bardy. Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky gapma-garşylyklar Gara deňiz portlaryny, logistika infrastrukturasyny we galla ýükli gämileri nyşana aldy, bu bolsa global ýükleriň kesilmegi baradaky aladany döretdi. Bu ösüşleriň täsiri bilen, Çikago täjirçilik bir Exchangeasynda (CBOT) dekabr aýyndaky bugdaý şertnamasynyň bir bahasynyň bahasy 790.3 sent -e ýetdi we 2023-nji ýylyň iýul aýyndan bäri iň ýokary derejä ýetdi. Bugdaýyň bahasy hepdede 12,1 göterim adatdan daşary ýokarlandy.

Diňe bugdaý däl, mekgejöwen we soýa hem amatsyz howa şertlerinden ejir çekdi. ABŞ-da aşa yssy we tertipsiz ýagyşyň hasyllyga we güýçli eksport islegine ýaramaz täsirleri bahalary goldaýar. Iýul aýynyň ortalaryndan bäri dünýäniň iň uly öndürijilerinden biri bolan Hytaýyň oba hojalyk basseýnlerinde täsirli aşa yssy we suw joşmalary hasyl garaşyşlaryny azaltdy. Bu ugurda mekgejöwen 5,5 göterim, soýa 3,9 göterim we tüwi CBOT-da 2,5 göterim gazandy.

Sebitleýin ösüş beýleki oba hojalyk önümleriniň bahalaryny emele getirdi. Hytaýyň pagta önümçiliginiň 90 göteriminden gowragyny öz içine alýan Sinszýan uýgur awtonom sebitinde gurakçylyk aladalary sebäpli pagtanyň bahasy 3,5 göterim ýokarlandy. Braziliýada hasylyň çaltlaşmagy sebäpli kofeniň fiziki üpjünçiliginiň ýokarlanmagy bahalara basyş eden hem bolsa, ICE hasaba alnan arabica aksiýalarynyň 1999-njy ýyldan bäri iň pes derejä düşmegi ýitgileri çäklendirdi we hepdelik azalma 3,1 göterim boldy. Braziliýanyň hakyky dollaryň hümmetiniň hümmetiniň peselmegi we eksporta öwrülmegi netijesinde şekeriň bahasy 0,3 göterim pese gaçsa-da, EUB-niň 2026-2027 möwsüminde şeker önümçiliginiň 19 göterim azalmagy baradaky çaklamasy ýitgileriň hasam çuňlaşmagynyň öňüni aldy. Kakao bazarynda 2026-2027-nji ýyllaryň esasy hasyl möwsüminiň amatsyz howa şertleri we dünýäniň iň uly öndürijisi Piliory kenaryndaky meýdan hyzmatlarynyň ýeterlik däldigi sebäpli 8-10 hepde yza süýşürilip bilinjekdigi baradaky habar üpjünçilik aladalaryny güýçlendirdi. Piliory kenarlarynda we Ganada gün şöhlesiniň ýoklugy sebäpli ýüze çykýan kesel töwekgelçiligi bilen, kakaonyň tonna bahasy rekord derejede 10.0 göterim ýokarlamak bilen hepdäni ýapdy.