Howa krizisi jyns deňsizligini çuňlaşdyrýar: Näme üçin aýallar has uly töwekgelçilikde?

Europeanewropa Bileleşiginiň maliýe goldawy bilen durmuşa geçirilýän "Deňlik we aýal-gyzlaryň ygtyýarlyklary üçin güýçli raýat giňişligi" taslamasynyň çäginde taýýarlanan täze makala seriýasy howanyň üýtgemegi bilen jyns deňliginiň arasyndaky ähli möhüm ölçegleri açýar. Milliýet Egalitar hekaýalarynda her duşenbe güni okyjylar bilen duşuşjak bu tapgyryň birinji bölüminde; COP31-iň global ähmiýeti, howanyň adalat düşünjesi we Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) aýal-gyzlaryň bu meselä öňdengörüjilikli çemeleşmesi üns merkezinde.

Global kararlar kabul edilen taryhy sammit: COP31

Taraplaryň konferensiýasy, COP diýip gysgaldylan, her ýyl Birleşen Milletler Guramasynyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň (UNFCCC) çäginde gurnalan global klimat syýasatynyň iň ýokary derejeli karar mehanizmidir. Dünýä liderlerini, hökümet wekillerini, alymlary, hökümete dahylsyz guramalary we işewür dünýäsini birleşdirýän bu ägirt sammit, planetanyň geljegini halas etjek borçnamalaryň ara alnyp maslahatlaşylýan iň möhüm platformasydyr.

Türkiye halkara diplomatiýasyny herekete getirmegi we öňki sammitlerde berlen wadalaryň kabul edýän COP31 çäginde anyk ädimlere öwrülmegini çaltlaşdyrmagy maksat edinýär. sammitiň; Global zyňyndylary azaltmak, howanyň maliýeleşdirilmegine elýeterlilik we howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak ýaly möhüm meseleleri çözmekde öňdebaryjy rol oýnar diýlip garaşylýar.

Köp krizis döwründe aýallaryň göreşi

Häzirki wagtda dünýämiz biri-birine sebäp bolýan üç sany uly krizis bilen göreşýär: howanyň üýtgemegi, biodürlüligiň ýitmegi we daşky gurşawyň zaýalanmagy. Rekord derejesine ýetýän temperaturalar, gözegçilik edip bolmaýan tokaý ýangynlary, weýrançylykly gurakçylyk we ekosistemalaryň çökmegi bu agyr ýagdaýy günsaýyn erbetleşdirýär. Bu krizisler tutuş adamzada howp salýan hem bolsa, ýetirýän zyýany jemgyýetiň ähli gatlaklary üçin deň derejede däl.

Howa krizisiniň sosial-ykdysady täsiri; Girdejiniň derejesi, ýaşy, maýyplygy, geografiki ýerleşişi, göç we ideg jogapkärçiligi ýaly parametrlere görä gaty üýtgeýär. Aýallar we gyzlar; Oba hojalygyna, arassa suwa, energiýa, maliýe çeşmelerine we tehnologiýalara girmekdäki kynçylyklary, şeýle hem bilim, saglyk we karar bermek mehanizmlerinde wekilçilikleriniň ýoklugy sebäpli krizise iň agyr täsir edenler. Şunuň bilen baglylykda, BMG aýal-gyzlary howanyň üýtgemegini diňe bir ekologiki mesele däl, eýsem esasy adam hukuklary, adalat we ösüş meselesi hökmünde kesgitleýär.

BMG aýal-gyzlaryň 2026-njy ýyldaky howa we daşky gurşaw strategiýasy

BMG Aýal-gyzlar, klimat krizisine garşy has durnukly we adalatly geljegi gurmak üçin 2026-njy ýyla çenli durmuşa geçirjek strategiýasyny bäş sütüne esaslaýar:

1. Jyns taýdan duýgur syýasatlar: Aýal-gyzlaryň klimat we daşky gurşaw syýasatlarynda aýratyn zerurlyklaryny göz öňünde tutýan we kanuny kadalary we institusional gurluşlary üýtgedýän çemeleşmeleri wagyz etmek.

2. Karar kabul etmegiň mehanizmlerinde wekilçilik: Aýal-gyzlaryň howanyň hereketlerinde öz pikirini aýtmagyny, ýolbaşçy wezipelerini ýerine ýetirmegini we karar bermek işlerine netijeli gatnaşmagyny goldamak.

3. Maliýe gönüden-göni elýeterlilik: Aýal-gyzlar hukuklary guramalarynyň, ýerli kooperatiwleriň we aýallaryň başlangyçlarynyň ýaşyl gaznalara we howanyň maliýeleşdirilmegine aňsat elýeterliligini üpjün etmek.

4. Adalatly we ýaşyl öwrülişik: Aýal-gyzlar üçin oňat iş mümkinçiliklerini döretmek, sosial gorag galkanlaryny berkitmek we durnukly ýaşyl we gök ykdysadyýetlere geçişde mümkinçilikleriň deňligini üpjün etmek.

5. Maglumatlara esaslanýan çözgütler: Jyns we daşky gurşawa gönükdirilen maglumatlaryň önümçiligini artdyrmak we bu maglumatlaryň seljerilmegini we syýasatda netijeli ulanylmagyny üpjün etmek.

"Aýallar diňe pidalar däl, çözgütleriň özi"

BMG Zenanlar boýunça ýurt direktory Maryse Guimond howanyň krizisinden dörän adalatsyzlyga ünsi çekýär we aşakdaky baha berýär: "BMG aýal-gyzlary hökmünde biz aç-açan bir hakykaty belläp geçýäris: Howanyň üýtgemegi bar bolan deňsizlikleri çuňlaşdyrýar we aýal-gyzlara deň derejede täsir edýär. Aýallar diňe bir klimat krizisine täsir etmän, eýsem klimat hereketleriniň aýrylmaz bölegi bolmaly. syýasatlary. "

Sanlardaky howa krizisiniň jyns ýüzi

Dünýä derejesinde howanyň üýtgemegi sebäpli dörän weýrançylyk we deňsizlikler ajaýyp statistiki maglumatlar bilen dokumentleşdirildi:

158.3 million aýal garyplyk howpy astyndadyr: Howanyň çäreleri görülmeýän ssenariýalarda, 2050-nji ýyla çenli 158,3 million aýal-gyzyň aşa garyplyk çäginden aşjakdygy çak edilýär. Bu san erkekler üçin çak edilýän mukdardan 16 million köpdür.

14 gezek Tebigy betbagtçylyklarda ölüm howpy: Howanyň tebigy tebigy betbagtçylyklarda aýallaryň ölmek ähtimallygy erkeklerden 14 esse ýokarydyr.

Azyk howpsuzlygy gelýär: 2050-nji ýyla çenli daşky gurşawyň zaýalanmagy sebäpli 236 million aýal-gyzyň azyk howpsuzlygy bolmazlygy çak edilýär.

Arassa suw we arassaçylyk krizisi: Dünýäde takmynan 1,1 milliard aýal-gyzyň arassa agyz suwy ýok bolsa-da; 1,7 milliard aýal sagdyn hajathana we esasy arassaçylyk hyzmatlaryndan mahrum ýaşaýar.