Nepaldaky suw joşmasynda howanyň üýtgemegi we ýer titremesi hyzmatdaşlygy: Alymlaryň gorkunç hasabaty

Nepalyň Rasuwa sebitinde bolup geçen we uly weýrançylyga sebäp bolan suw joşmasynyň syrlary aýan edilýär. Howanyň ylmy pudagynda global gözlegleri geçirýän Dünýä howa aýratynlygy (WWA) gözleg ulgamynyň alymlary sebitdäki betbagtçylygy gözden geçirdiler. Giňişleýin gözlegler betbagtçylygyň ýekeje sebäbe bagly däldigini görkezdi; Munuň temperaturanyň ýokarlanmagynyň, buzlaryň eremeginiň, permafrostyň (doňan topragyň) eremeginiň we geçmişdäki geologiki gowşaklygyň utgaşmagy netijesinde ýüze çykýan ölüm howply "çylşyrymly hadysa" bolandygyny ýüze çykardy.

Howanyň üýtgemeginiň we ýokarlanýan temperaturanyň zyýanly täsiri

Gözlegleriň netijelerine görä, iýul we awgust aýlarynda sebitde ölçenen howa, adam tarapyndan döredilen howanyň üýtgemeginiň täsiri sebäpli adaty aralykdan takmynan 1,5 dereje ýokarydy. Bu temperaturanyň ýokarlanmagyndan başga-da sebitdäki buzluklaryň her ýyl ortaça ýarym metr azalýandygy anyklandy. Alymlar howanyň krizisiniň bar bolan geologiki töwekgelçilikleri döredýän we durnuksyzlaşdyrýan esasy faktordygyny bellediler. London Imperial College-de işleýän meşhur klimat alymy Dr. Friderike Otto adam işjeňliginiň netijesinde ýüze çykýan howanyň üýtgemeginiň bu betbagtçylyga ýol açan şertleri döretmekde jedelsiz rol oýnandygyny aýtdy.

2015-nji ýyldaky ýer titremesiniň ýatdan çykmajak seýsmiki mirasy

Hünärmenler howanyň üýtgemeginiň diňe betbagtçylyk üçin jogapkär däldigini, geçmişdäki seýsmiki hereketleriň hem ýeriň goragsyzdygyny aýdýarlar. 2015-nji ýylda sebitde bolup geçen 7.8 ball ululykda ýer titremesiniň daglyk ýerlerdäki esasy gaýa massasyny düýpli gowşadyp biljekdigi aýdylýar. Utreht uniwersitetinden Dr. Walter Immerzeel betbagtçylyk sebitini "geologiki nukdaýnazardan aşa duýgur eňňit" diýip häsiýetlendirdi we bu eňňitiň dokuz ýyl ozal bolup geçen uly ýer titremesinden sarsdyrylandygyny we buzluklaryň eremegi sebäpli düýbünden durnuksyzdygyny düşündirdi.

Agyr deňagramlylygyň we buzlaryň çökmeginiň seýsmiki täsiri

Nepal milli betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak we dolandyryş edarasy tarapyndan paýlaşylan iň soňky maglumatlara görä, ýurtdaky suw joşmasynda ölenleriň sany 1403-e ýetdi. Missingitirim bolan 6 müň 150 adam üçin gözleg we halas ediş işleri üznüksiz dowam edýär. Beýleki tarapdan, betbagtçylygyň ilkinji pursatlarynda sebitde ýer titremesiniň bolandygyny yglan eden ABŞ Geologiýa Gözleg gullugy (USGS) seýsmiki maglumatlary täzeläp, galyby döwdi. Bu edara 5.2 ball ululykda hasaba alnan seýsmiki hereketiň aslynda ýer titremesi däldigini, buzuň çökmeginiň netijesinde dörän titremäniň bardygyny tassyklady.