Palestinden Ysraýylyň "E1 Taslamasy" bäsleşigine gödek reaksiýa: "Halkara hukugyna açyk kynçylyk"

Palestina Prezidenti, Gündogar Iýerusalimiň gündogaryndaky Palestina topraklaryny basyp almak arkaly gurmagy meýilleşdirýän bikanun "E1 Taslamasy" çäginde Ysraýyl administrasiýasyna täze ädim ätdi. Palestina Prezidentiniň metbugat sekretary Nebil Abu Rudeýn öz ýazmaça beýanatynda Tel Awiwiň sebitdäki 2 müň 167 öý üçin täze tender senesiniň yglan edilmegini halkara hukugyny aç-açan bozýan aşa howply güýçlendiriş hökmünde häsiýetlendirdi.

Metbugat sekretary Abu Rudeýn Ysraýyl häkimiýetleriniň ähli halkara reaksiýalaryna garamazdan "E1 Taslamasynyň" çäginde tender işlerini dowam etdirmeginiň global kararlara gönüden-göni kynçylyk döredýändigini aýtdy. Abu Rudeýn bu ädimiň kolonial syýasaty ýöretmek we meýdança girizmek syýasatynyň dowamly dowamydygyny aýtdy.

E1 Taslamasy: Palestina sebitleriniň bitewiligine göni howp

Bikanun çözgüt meýilnamasynyň geografiki we syýasy netijelerine ünsi çeken Nabil Abu Rudeýne, taslamanyň Palestina topraklarynyň bitewiligini bütinleý ýok etmegi maksat edinýändigini aýtdy. Meýilnamada ýer ýüzünde täze de-fakto ýagdaýlary döretmek arkaly Gündogar Iýerusalim bilen paýtagt hökmünde garaşsyz we özygtyýarly Palestina döwletini döretmek mümkinçiligini düýbünden pese gaçyrmagy maksat edinýändigini mälim eden Abu Rudeýne, bu ýagdaýyň sebitdäki parahatçylyk we durnuklylyk tagallalaryna iň göni howplardan biridigini aýtdy.

Ysraýyl tarapyndan görlen bu birtaraplaýyn ädimleriň basyp alyjy güýçlere Palestina topraklaryna hiç hili kanunylyk ýa-da hukuk bermejekdigini bellän Palestina metbugat sekretary, ýöreýiş syýasatlarynyň täze kanuny status döredip bilmejekdigini we basyp alnan ýerleriň halkara hukugynyň kadalaryna tabyn bolýandygyny üýtgedip bilmejekdigini aýtdy. Abu Rudeýne, şeýle hem Tel Awiwiň bu bäsleşigi ysraýyllylaryň ýaşaýyş ýerlerini we basyp alan Günbatar Şeriýadaky zorluk hereketlerini artdyrýan pursatynda hödürlemek kararyna sebiti has uly bulam-bujarlyga we durnuksyzlyga eltjekdigini duýdurdy.

1999-njy ýyldan şu güne çenli kär we tender prosesi

Halkara jemgyýetçiliginiň ähli garşylyklaryna garamazdan, Ysraýyl administrasiýasy düýn bikanun E1 hasaplaşyk taslamasynyň çäginde 2 müň 167 öý üçin täze tender senesini resmi taýdan yglan etdi. Göz öňünde tutulýan tenderiň 25-nji oktýabrda geçiriljekdigi mälim edildi. Taslamanyň çäginde basyp alnan Gündogar Iýerusalimdäki Palestina topraklarynda jemi 3,401 täze ýaşaýyş jaýy gurulmagy meýilleşdirilýär. Ilkinji bäsleşik bu ýaşaýyş jaýlarynyň 1234-si üçin awgust aýynda açyldy we galan 2 müň 167 ýaşaýyş jaýynyň tertibi düýnki ýaly kesgitlenildi.

Taryhy taýdan Gündogar Iýerusalimiň aýrylmaz bir bölegi bolan, emma Aýrylyşmak (Utanç) diwarynyň gurluşygy bilen Iordan derýasynyň günbatar kenarynda galan palestinaly Aýzeriýanyň golaýynda ýerleşýän "Maale Adumim" ýewreý şäherçesi, Günbatar Iýerusalime barýan esasy ýol bilen birleşdirilmeli. Taslamany durmuşa geçirmek üçin 1999-njy ýylda ilkinji gezek 12 müň gektar Palestina topragy ele alyndy. Palestina döwletiniň döredilmeginiň mümkin däldigini öňe sürýän bu taslama ABŞ administrasiýalarynyň basyşy sebäpli geçmişde togtadyldy. Şeýle-de bolsa, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Günbatar Şeriýany geografiki taýdan ikä böljek bu möhüm taslamany 2025-nji ýylyň sentýabr aýynda tassyklady.

"E1" Halkara diplomatiýa liniýasynda Angliýa bilen krizis we dartgynlyk

Ysraýyl hökümetiniň 1234 öý üçin ilkinji tenderiň çap edilmegi, "E1" taslamasy baradaky ozalky borçnamalaryny bozup, garşy çykýan taraplara öňünden duýdurmazdan dünýä derejesinde uly diplomatik krizise sebäp boldy. Günbatar ýurtlarynyň köpüsi, esasanam Angliýa, basyp alnan Palestina topraklaryny basyp alan ýa-da bu ugurda ädim ätjekdiklerini mälim eden Ysraýyl ilatly nokatlary bilen söwdany gadagan etmek kararyna geldi.

Ysraýyl bu sanksiýalardan ar alyp, diplomatik dartgynlygy güýçlendirmek üçin çäreleri gördi. Bu ugurda Tel Awiw; Angliýa Gündogar Iýerusalimdäki Palestinde işleýän Iýerusalim konsullygyny ýapmak kararyna geldi. Mundan başga-da, Kirýat Gatdaky raýat-harby utgaşdyryş merkezinde işleýän Iňlis wekilleriniň deportasiýa edilmegi, Günbatar Şeriýadaky Palestina häkimliginiň polisiýa güýçlerine Angliýanyň beren okuwynyň togtadylmagy we parlamentiň köp agzasyny goşmak bilen 12 Iňlis raýatynyň ýurda girmegini gadagan etmek ýaly berk sanksiýalar girizildi.