Fələstindən İsrailin "E1 Layihəsi" tenderinə sərt reaksiya: "Beynəlxalq hüquqa açıq çağırış"

Fələstin Rəhbərliyi, Şərqi Qüdsün şərqində Fələstin torpaqlarını ələ keçirərək inşa etməyi planlaşdırdığı qeyri-qanuni "E1 Layihəsi" çərçivəsində İsrail rəhbərliyinin yeni addım atmasına çox sərt reaksiya verdi. Fələstin Rəyasət Heyətinin sözçüsü Nebil Əbu Rudeyne etdiyi yazılı açıqlamada Təl-Əvivin bölgədəki 2 min 167 ev üçün yeni tender tarixini açıqlamasını beynəlxalq hüququ açıq şəkildə pozan son dərəcə təhlükəli bir eskalasiya olaraq qiymətləndirib.

Sözçüsü Əbu Rudeyne bəyan edib ki, İsrail hakimiyyətinin bütün beynəlxalq reaksiyalara rəğmən “E1 Layihəsi” çərçivəsində tender proseslərini davam etdirməsi qlobal qərarlara birbaşa meydan oxumaq deməkdir. Əbu Rudeyne bu addımın müstəmləkəçilik siyasətinin israrlı davamı olduğunu vurğuladı.

E1 Layihəsi: Fələstin ərazilərinin bütövlüyünə birbaşa təhdid

Qeyri-qanuni məskunlaşma planının coğrafi və siyasi nəticələrinə diqqət çəkən Nabil Əbu Rudeyne layihənin Fələstin torpaqlarının bütövlüyünü tamamilə aradan qaldırmaq məqsədi daşıdığını bildirib. Planın yerdə yeni faktiki vəziyyətlər yaratmaqla paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil və suveren Fələstin Dövlətinin qurulması ehtimalını tamamilə sarsıtmaq məqsədi daşıdığını bildirən Əbu Rudeyne bu vəziyyətin regionda sülh və sabitlik səylərinə ən birbaşa təhdidlərdən biri olduğunu qeyd edib.

İsrailin atdığı bu birtərəfli addımların işğalçı dövlətə Fələstin torpaqları üzərində heç bir legitimlik və ya hüquq verməyəcəyini vurğulayan Fələstin sözçüsü, "fait accompli" siyasətlərinin yeni hüquqi status yarada bilməyəcəyini və işğal olunmuş torpaqların beynəlxalq hüquq normalarına tabe olması faktını dəyişdirə bilməyəcəyini bildirib. Əbu Rudeyne həmçinin xəbərdarlıq edib ki, Təl-Əvivin bu tenderi İsraillilərin işğal altındakı İordan çayının qərb sahilində məskunlaşma fəaliyyətlərini və zorakılıq hərəkətlərini artırdığı bir vaxtda irəli sürməsi bölgəni daha böyük xaosa və qeyri-sabitliyə sürükləyəcək.

İşğal və Tender Prosesi 1999-cu ildən Bu günə qədər

Beynəlxalq ictimaiyyətin bütün etirazlarına baxmayaraq, İsrail rəhbərliyi qeyri-qanuni E1 yaşayış məntəqəsi layihəsi çərçivəsində 2 min 167 ev üçün yeni tender tarixini dünən rəsmən açıqlayıb. Sözügedən tenderin oktyabrın 25-də keçiriləcəyi açıqlanıb. Layihə çərçivəsində işğal altındakı Şərqi Qüdsdə qəsb edilmiş Fələstin torpaqlarında ümumilikdə 3401 yeni yaşayış yerinin tikilməsi planlaşdırılır. Bu yaşayış evlərindən 1234-ü üçün ilk tender avqustda açılıb, qalan 2 min 167 yaşayış yeri üçün isə dünənə olan qrafik müəyyən edilib.

Tarixdə Şərqi Qüdsün ayrılmaz hissəsi olan, lakin Ayrılıq (Utanc) Divarının tikintisi ilə Qərb Sahil sərhədləri daxilində qalan Fələstin məhəlləsi Ayzeriye yaxınlığında yerləşən "Maale Adumim" yəhudi qəsəbəsinin Qərbi Qüdsə aparan əsas yola qoşulması nəzərdə tutulur. Layihəni həyata keçirmək üçün ilk dəfə 1999-cu ildə 12 min hektar Fələstin ərazisi ələ keçirilib. Fələstin Dövlətinin qurulmasını faktiki olaraq qeyri-mümkün etdiyi bildirilən layihə, ABŞ administrasiyalarının təzyiqi nəticəsində keçmişdə dayandırılıb. Lakin İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu 2025-ci ilin sentyabrında İordan çayının qərb sahilini iki yerə böləcək bu kritik layihəni təsdiqlədi.

Beynəlxalq Diplomatiya Xəttində İngiltərə ilə "E1" Böhranı və Gərginliyi

İsrail hökumətinin "E1" layihəsi ilə bağlı əvvəlki öhdəliklərini pozaraq və etiraz edən tərəflərə əvvəlcədən xəbərdarlıq etmədən 1234 ev üçün ilk tenderi dərc etməsi qlobal miqyasda böyük diplomatik böhrana səbəb oldu. Bir çox Qərb ölkələri, xüsusilə İngiltərə, işğal olunmuş Fələstin torpaqlarını qəsb etmiş İsrail yaşayış məntəqələri ilə ticarəti qadağan etmək qərarına gəlib və ya bu istiqamətdə addımlar atacaqlarını bəyan ediblər.

Bu sanksiyalara cavab olaraq İsrail diplomatik gərginliyi artırmaq üçün addımlar atdı. Bu istiqamətdə Tel Aviv; İngiltərə Şərqi Qüdsdə Fələstində fəaliyyət göstərən Qüds konsulluğunu bağlamaq qərarına gəlib. Bundan əlavə, Kiryat Qatdakı Mülki-Hərbi Koordinasiya Mərkəzində çalışan Britaniya nümayəndələrinin deportasiyası, İngiltərənin İordan çayının qərb sahilində Fələstin Muxtariyyətinin polis qüvvələrinə verdiyi təlimlərin dayandırılması və bir çox parlament üzvlərinin də olduğu 12 Britaniya vətəndaşının ölkəyə ərazi fəaliyyətinə qadağa qoyulması kimi sərt sanksiyalar tətbiq edib.