İsrailin Mübahisəli E1 Məskunlaşma Layihəsinə Qərb ölkələrindən Birgə Reaksiya

İngiltərə, Fransa, Almaniya, İtaliya, Kanada, Hollandiya və Norveçin İsrailin işğal altındakı Şərqi Qüds sərhədlərində həyata keçirməyi planlaşdırdığı qeyri-qanuni "E1" məskunlaşma layihəsi üçün tikinti tenderlərini dərc etməsinə ortaq açıqlamada sərt reaksiya verilib. Yeddi ölkə liderinin verdiyi birgə yazılı açıqlamada sözügedən qərarın beynəlxalq hüquq çərçivəsində qəbuledilməz olduğu vurğulanıb.

İki dövlətli həll ümidlərinə ağır zərbə

Birgə bəyanatda xatırladılıb ki, beynəlxalq ictimaiyyət uzun müddətdir ki, bu məskunlaşmanın genişləndirilməsi siyasətlərinə qətiyyətlə qarşı çıxır. Mətndə E1 ​​layihəsinin coğrafi olaraq İordan çayının qərb sahilini iki yerə bölərək Fələstin torpaqlarının bütövlüyünü pozacağı qeyd edilib və bu vəziyyətin iki dövlətli həll ehtimalını tamamilə aradan qaldıra biləcəyi xəbərdarlığı edilib. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə də istinad edilən bəyannamədə İsrailin İordan çayının qərb sahilindəki məskunlaşmalarının beynəlxalq hüquqa görə tamamilə qeyri-qanuni olduğu bir daha təsdiqlənib.

Şirkətlərə "Tenderdə İştirak Etməyin" Zəngi və Hüquqi Xəbərdarlıqlar

Bəyanatda İordan çayının qərb sahilində fələstinli mülki əhaliyə qarşı məskunlaşanların zorakılığının tarixin ən yüksək həddə çatdığı və Fələstin iqtisadiyyatının ağır məhdudiyyətlər altında çökdüyü kritik bir dövrdən keçdiyimizə diqqət çəkilərək, İsrail hökumətindən bu planları dərhal geri çəkməyə çağırılıb. Bundan əlavə, beynəlxalq tikinti şirkətlərinə açıq mesaj göndərilib, şirkətlərin bu tenderlər üçün tender təkliflərini nəzərdən keçirməməsi lazım olduğu bildirilib. Qeyd edilib ki, şirkətlər üzləşəcəkləri hüquqi və reputasiya sanksiyaları, xüsusilə də beynəlxalq hüququn ciddi şəkildə pozulması hallarında şərik olmaq riski barədə məlumatlı olmalıdırlar. Birgə bəyannamədə qeyd olunub ki, imzalayan ölkələr ədalətli, davamlı və hərtərəfli sülh üçün iki dövlətli həllə sadiqliklərini qətiyyətlə davam etdirəcəklər.

E1 Layihəsinin Ümumi Məlumatı və Strateji Məqsədi

Tarixdə Şərqi Qüds sərhədlərində yerləşən, lakin Ayrılıq (Utanc) Divarı səbəbiylə Qərb Sahilində qalan Fələstin məhəlləsi Ayzeriye yaxınlığında yerləşən "Maale Adumim" yəhudi məskənini Qərbi Qüdslə birləşdirməyi hədəfləyən E1 Layihəsi dərin bir tarixə malikdir. 1999-cu ildə bölgədə 4 mindən çox qeyri-qanuni yaşayış yeri və mehmanxana tikmək üçün 12 min hektar Fələstin ərazisi ələ keçirilib. Fələstin dövlətinin qurulmasını fiziki olaraq qeyri-mümkün etdiyi bildirilən bu strateji layihə, ABŞ-ın əvvəlki administrasiyalarının sıx təzyiqi nəticəsində dondurulmuşdu.

Lakin İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu 2025-ci ilin sentyabrında İordan çayının qərb sahilini faktiki olaraq ikiyə böləcək bu layihəni rəsmən təsdiqlədi. Nəhayət, İsrail administrasiyası etiraz etmək hüququ olan tərəflərə əvvəlcədən xəbərdarlıq etməməklə öhdəliklərini pozdu və ilk tender elanını dərc etməklə prosesə başladı124. İsrail E1 layihəsi ilə işğal altındakı Şərqi Qüdslə İordan çayının qərb sahili arasındakı coğrafi əlaqəni tamamilə kəsməyi hədəfləyir.