ICC taryhynda ilkinji: Baş prokuror Karim Han işinden aýryldy

2002-nji ýylda uruş jenaýatlaryny, genosidi, adamzada garşy jenaýatlary we agressiýa hereketlerini yzarlamak üçin işe başlan Halkara Jenaýat Kazyýeti, döredilen gününden bäri iň geň galdyryjy institusional krizislerden birini başdan geçirýär. Halkara Jenaýat Geňeşiniň Taraplaryň Assambleýasynyň beren resmi beýanyna görä, özüne garşy geçirilen jynsy zorluk derňewiniň çäginde "çynlakaý hukuk bozulmalary we borçlaryny bozandygy" ýüze çykarylan Baş prokuror Kerim Han wezipesinden boşadyldy. Bu karar kazyýetiň 22 ýyllyk taryhynda ilkinji hökmünde hasaba alyndy.

Halkara Jenaýat Kazyýetinde taryhy ses beriş maglumatlary

Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Nýu-Yorkorkdaky baş edarasynda geçirilen ýörite mejlisde taryhy ses berildi. ICC agza 125 ýurduň 110-synyň gatnaşmagynda geçirilen gizlin mejlisde Baş prokuror Karim Hany işden aýyrmak baradaky karar taslamasyna ses berildi. Ses berişlikde 82 ýurt ses berdi, mutlak köplügi üpjün etdi we impiçment kararyny tassyklady. 13 ýurt bu karara garşy bolsa-da, 15 ýurt bu karary ret etdi. Netijede, oturan baş prokuror Halkara Jenaýat Geňeşiniň taryhynda ilkinji gezek işinden aýryldy.

Netanýahu kararyndan soň jynsy zorluk derňewi başlandy

Impiçment işine alyp barýan ýol, halkara jemgyýetçiliginiň pikirine giň täsir edýän syýasy ösüşlere meňzeýär. 2024-nji ýylyň maý aýynda Baş prokuror Karim Han Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahuny we şol wagtky Goranmak ministri ovow Gallanty uruş jenaýatlary sebäpli tussag etmek barada karar sorady. Bu ädimden gysga wagt soň, Han kazyýetde kömekçisi bolup işlän we "Sarah" lakamy bilen köpçülige mälim bolan işgäri tarapyndan jynsy zorlukda aýyplandy. Özüne bildirilýän aýyplamalary düýbünden ret eden Kerim Han, bu işi dogry geçirmek üçin 2025-nji ýylyň maý aýyndan meýletin rugsat aljakdygyny aýtdy.

Geçen 8-nji iýunda wezipesinden doly togtadylan Karim Hanyň goranmak topary bu aýyplamalaryň takyk subutnamalar bilen goldanylmaýandygyny aýtdy. Hanyň aklawçylary öz beýanatlarynda derňewiň kanuny esaslarynyň ýokdugyny we prosesiň düzgünsizliklerden dolydygyny öňe sürdüler. Halkara Jenaýat Geňeşiniň bu taryhy krizisden soň eden beýanynda aýyplamalara täsir eden ähli taraplaryň şahsy durmuşyna hormat goýulmalydygy nygtaldy. Prokuraturanyň ýolbaşçylarynyň prokurorlaryň orunbasarlary tarapyndan wagtlaýyn ýerine ýetiriljekdigi aýdylsa-da, kazyýetiň global adalaty hiç hili päsgelçiliksiz kesgitlemek kararyny dowam etdirjekdigi mälim edildi.