Netanýahunyň tussag edilmegini islän ICC baş prokurory Kerim Han işden aýryldy: Kazyýetiň taryhynda ilkinji!

Halkara hukugynyň dünýäsinde zatlary sarsdyrjak taryhy ösüş boldy. Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu we öňki Goranmak ministri ovow Gallant üçin tussaglyk karary bilen dünýä gün tertibiniň merkezine gelen Halkara Jenaýat Kazyýetiniň baş prokurory Karim Han işinden boşadyldy. Diplomatik çeşmelerden alnan maglumata görä, Nýu-Yorkorkda Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) ştab-kwartirasynda geçirilen ýörite mejlisde Baş prokuror Hanyň işden aýrylmagy barada gizlin ses berişlik geçirildi.

ICC taryhynda ilkinji: 82 ýurduň sesleri bilen aýryldy

Gizlin ses berişlikde Halkara Jenaýat Kazyýetiniň 125 agzasynyň 82-si Karim Hany işden aýyrmak isleýändigini aýtdy. Taryhy ses berişlikde impiçment kararyna garşy çykýan ýurtlaryň sany 13-e galsa-da, 15 agza ýurt ses bermekden saklanmagy saýlady. Kazyýetiň esaslandyryjy resminamasy bolan Rim düzgünnamasyna laýyklykda, umumy prokuroryň işinden aýrylmagy azyndan 63 ýurduň, umumy agzalaryň aglaba köplüginiň aglaba köplügi bolmalydy. Bu karar bilen Kerim Han 2002-nji ýylda ICC döredileli bäri işden aýrylan ilkinji baş prokuror hökmünde kazyýet taryhynyň ýazgylaryna girdi.

Aýyrmak prosesiniň aňyrsynda jynsy taýdan kemsitmeler baradaky aýyplamalar

Kerim Hanyň işden aýrylmagyna sebäp bolan bu proses, iki ýyla golaý wagt bäri özüne garşy jynsy zorluk aýyplamalary bilen emele geldi. Diňe "Sarah" ady bilen tanalýan we Halkara Jenaýat Geňeşiniň çäginde hanyň kömekçisi bolup işlän aýal işgäri, baş prokuroryň özüne barha ýerliksiz fiziki gatnaşyk edendigini öňe sürdi. Kerim Han, aklawçylarynyň üsti bilen eden çykyşynda bu aýyplamalary düýbünden inkär etdi we sorag edilýän işgärler bilen hiç haçan ylalaşyksyz ýa-da ylalaşyksyz jyns gatnaşyklarynyň bolmandygyny öňe sürdi.

Netanýahu karary, derňewler we kanuny jedeller

Wagt möhleti halkara jemgyýetçiliginiň ýakyndan yzarlaýan döwründe hem ünsi çekdi. Baş prokuror Karim Han 2024-nji ýylyň maý aýynda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu we öňki Goranmak ministri ovow Gallant üçin tussaglyk kararyny sorady. Bu ösüşden soň, jynsy zorluk baradaky aýyplamalar ýene-de möwç alanda, Han 2025-nji ýylyň maý aýynda öz islegi boýunça rugsat aldy. Mart aýynda ICC tarapyndan ygtyýarlandyrylan üç garaşsyz kazy topary BMG-nyň derňewi Hana garşy "hyýanatçylykly ýa-da hukuk bozulmalary" tapyp bilmejekdigi barada netijä geldi.

Garaşsyz kazylar topary tarapyndan hödürlenen bu hasabata garamazdan, 8-nji iýunda Döwlet Taraplar Assambleýasynyň Halkara Geňeşiniň Býurosynyň möhüm mejlisinde täze ýol kartasy kesgitlenildi. Kazyýeti döreden 125 partiýa döwletinden ybarat bolan Mejlisiň 24-nji iýulda Hanyň ýagdaýyny anyklamak üçin ýörite mejlis geçirjekdigi we düzgün-nyzam düzgünleri üçin hünärli köplük tarapyndan karar berjekdigi habar berildi. Iýun aýynda, 21 agzadan ybarat ASP Býurosy, BMG-nyň Içerki gözegçilik gullugynyň (OIOS) derňew hasabatyna we garaşsyz aklawçylaryň pikirlerine laýyklykda Hanyň wezipesinden "hyýanatçylykly peýdalanandygy" barada karar berdi we wagtlaýynça işinden aýyrdy.

Kerim Hanyň aklawçylary ses berişlige berk garşylyk görkezdiler we müşderisine goranmak we akkreditasiýa hukugynyň berilmeýändigini aýtdy. Bu prosesiň bikanun, prosessual adalatsyz we anyk subutnamasyz geçirilendigini öňe sürdüler. 2021-nji ýylyň fewral aýynda geçirilen ikinji saýlawda 72 ses bilen saýlanan we 2021-nji ýylyň 16-njy iýunynda kasam kabul eden Kerim Hanyň möhletiniň resmi taýdan tamamlanmagy bilen, Halkara Jenaýat Geňeşiniň üçünji baş prokurory boldy, kazyýetde täze baş prokuror saýlamak prosesi başlandy.