Internetde satylýan içaly enjamlaryň ulanylmagy şahsy durmuşyň eldegrilmesizligini döredýär

Türk kanunlaryna laýyklykda adamlaryň gepleşiklerini diňlemek ýa-da ýazga almak, türk kanunlaryna laýyklykda jenaýat bolup dursa-da, "uzakdan ses diňlemek", "awtoulagda göni ses diňlemek we yzarlamak", "gizlin USB ses ýazgysy" we "rozetkaly içaly ýazgy" ýaly maksatlar üçin ulanyp boljak önümler internet söwda sahypalarynda satylýar. 2 müň 950 liradan 7 müň 500 lira çenli bahada satylan we bölekler we talonlar ýaly artykmaçlyklar bilen satylan bu enjamlar daşky gurşawy diňlemek we uzak aralyk çäklendirilmedik ýerini yzarlamak ukyby bilen ünsi özüne çekýär.

Näme üçin içaly enjamlaryň satuwy kanuny taýdan boş?

Maglumat hukuklary birleşiginiň prezidenti adwokat Kürşat Ergün hereket edýän kanunçylyga görä şeýle enjamlaryň satylmagynyň öz-özünden jenaýat däldigini aýtdy. Ergün: "Ses ýazgylary, kameralar we telefonlar hem satylýar. Bu ýerde aýgytly faktor enjamyň satuwy däl-de, eýsem onuň ulanylmagy maksat edinilýär. Gizlin kamera ýa-da diňleýiş enjamyny satmak öz-özünden jenaýat däl" -diýdi. Şeýle-de bolsa, enjamy maksatly ulanmak şahsy durmuşyň şahsy durmuşyny bozsa, hereketiň kanuny taýdan 2 ýyldan 6 ýyla çenli azatlykdan mahrum ediljekdigini aýtdy.

Enjamlary nädogry ulanmak haýsy jenaýatlary emele getirýär?

Aklawçy Kürşat Ergün enjamlaryň söwda syrlaryny almak, şantaj etmek ýa-da haýbat atmak üçin ulanylsa, birden köp jenaýatyň bolup biljekdigini aýtdy we "Alnan ses we suratlar şahsy maglumatlar bolsa, bikanun edinilmegi we ulanylmagy hem jenaýat bolup biler" -diýdi. Ergün, şeýle önümleri satmak bilen baglanyşykly gözegçilik mehanizmleriniň ýokarlandyrylmalydygyny aýtdy we enjamlary satyn alýanlary hasaba almak üçin bir ylalaşygyň bolup biljekdigini aýtdy.

Internet arkaly aňsatlyk bilen alyp bolýan bu enjamlar, ululygy we yşyk, ses ýa-da duýduryşsyz işlemek ukyby sebäpli aňsatlyk bilen gizlenip bilner. Göz öňünde tutulan önümler zyýanly adamlar tarapyndan şahsy durmuşyň eldegrilmesizligini ulanmak howpuny döredýär.

Türkiýäniň Jenaýat kodeksine laýyklykda şahsy maglumatlaryň we şahsy durmuşyň goralmagy kepillendirilýär. Şeýle enjamlaryň ulanylmagyndan nägilelik bildirýän raýatlar, subutnamalar bilen ýagdaýy Baş prokuratura ýa-da hukuk goraýjy edaralara habar bermek arkaly şikaýat etmäge haklydyr.

Netije

Enjamlaryň satmaga mugt bolmagy, olaryň ulanylmagynyň kanunydygyny aňlatmaýar. Hukuk jogapkärçiligi, enjamyň eýeçiligi däl-de, enjamyň maksady we kim tarapyndan ulanylýandygy bilen kesgitlenýär.

Alnan ýazgylary şantaj ýa-da täjirçilik girdejisi ýaly dürli maksatlar üçin ulanmak jenaýat sanksiýalarynyň hasam agyrlaşmagyna sebäp bolýar. Bu ýagdaý tehnologiki önümleriň gözegçiliksiz satylmagynyň şahsy hukuklara çynlakaý howp salýandygyny görkezýär.

Mümkin täsirler

Satyş kanallary barlanmasa, şahsy durmuşyň eldegrilmesizliginiň köpelmegine garaşylýar. Hususan-da, şahsy maglumatlary goramak barada pes sosial habarlylyk, şeýle enjamlaryň nädogry ulanylmagyny aňsatlaşdyryp biler.

Geljekde bu enjamlary satmak üçin has kanuny düzgünler we satyjylar üçin ýazgylary ýöretmek borjy ýaly täze dolandyryş mehanizmleri girizilip bilner. Şeýle ädimler, enjamlaryň bikanun maksatlar üçin ulanylmagyny azyndan bölekleýin çäklendirip biler.