Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky Ysraýyla taryhy gümürtik: 12 ýurtdan bilelikde sanksiýa karary we Eastakyn Gündogarda dartgynlylyk ýokarlanýar

Günbatar dünýäsi Günbatar Şeriýadaky halkara hukugyny bozýan bikanun ýewreý ilatly nokatlaryna görlüp-eşidilmedik sanksiýalar girizdi. Daniýa, Finlýandiýa, Fransiýa, Islandiýa, Irlandiýa, Norwegiýa, Polşa, Portugaliýa, Ispaniýa, Şwesiýa, Angliýa we Kanada ýaly 12 ýurt bilelikdäki beýannama berdi we bu sebitlerde öndürilen önümlere giňişleýin söwda embargosyny girizmek kararyna gelendigini mälim etdi. Bu ädim Günbatar frontundan şu güne çenli Ysraýyl hökümetiniň basyp alan ýerlerinde alyp barýan syýasatlaryna garşy iň berk we guramaçylykly diplomatik reaksiýa hökmünde hasaba alyndy.

On iki ýurduň daşary işler ministrleri tarapyndan berlen bilelikdäki beýannamada Ysraýylyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky işleriniň iki döwletli çözgüt üçin esaslary güýçlendirendigi we meýdançadaky gumanitar ýagdaýyň günsaýyn möhümleşýändigi aýdyldy. Palestinalaryň ýerlerini zor bilen basyp alan radikal göçmenleriň eden zorlugyna ünsi çeken beýannamada iki döwletli çözgüt görmegiň hemişelik parahatçylyk üçin möhümdigi aýdylýar.

"Iki döwletli çözgüt ýeke-täk çykalga"

Kararyň iň güýçli tarapdarlaryndan biri bolan Iňlis Daşary işler ministri Ed Miliband Iňlis mejlisinde eden çykyşynda taryhy beýanat berdi. Miliband özüniň hem ýewreý aslydygyny ýatlady: "Ysraýyl döwletiniň howpsuzlygyna ygrarlylygym üýtgewsiz, ýöne bu garaşsyz Palestina döwletini goldamaga päsgel bermeýär". Gazadaky ynsanperwerlik pajygasyny "dünýäniň we Angliýanyň wy consciencedanynda hiç wagt öçmejek gara tegmil" hökmünde häsiýetlendiren Miliband, Günbatar Şeriýada ekstremist göçüp gelenleriň alyp barýan işleriniň yzygiderli etnik arassalaýyş derejesine ýetendiklerini kabul etdi. Şeýle hem Angliýa sebitdäki howplara garşy göreşiň çäginde Eýrana we Hizbullaha garşy täze sanksiýalar paketlerini hödürledi.

Şuňa meňzeş karar Fransiýadan geldi. Fransiýanyň Daşary işler ministri -an-Noel Barrot sosial media arkaly beren beýanatynda basyp alnan Palestina sebitlerinde döredilen bikanun ilatly ýerler bilen ähli söwda gatnaşyklaryny togtatjakdyklaryny tassyklady. Günbatar Şeriýanyň partlama nokadyna ýetendigine ünsi çeken Barrot, Ysraýyl administrasiýasynyň bikanun kolonialistik hereketleri we bu ýagdaý sebäpli dörän zorluk spirallaryny derrew ýok etmelidigini aýtdy.

Karara garşy Waşington: Diplomatik krizis gelýär

Europeewropa we Kanada tarapyndan kabul edilen bu düýpli karar Waşington frontunda uly oňaýsyzlyk bilen garşylandy. ABŞ-nyň Ysraýyldaky ilçisi Maýk Hakabee embargo kararyna berk garşylyk görkezdi we bu ädimi amala aşyran Iňlis kompaniýalaryna ABŞ-nyň köp ştatynda söwda etmek gadagan edilip bilinjekdigini duýdurdy. Bu diplomatik dartgynlykdan soň Iňlis premýer-ministri Andy Burnham bilen ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump arasynda gyssagly telefon jaňynyň edilendigi habar berildi. Ysraýylyň prezidenti Isak Herzog sanksiýa girizmek kararyna gelen ýurtlary berk tankytlady we bu döwletleriň "taryhyň nädogry tarapynda" ýerleşýändigini öňe sürdi.

Ysraýyl hökümeti Angliýanyň bu karary üçin ar almak üçin Iýerusalimde işleýän Iňlis konsullygyny ýapmak kararyna geldi. Halkara jemgyýetçiliginiň köp bölegi, esasanam Birleşen Milletler Guramasy, Günbatar Şeriýadaky ilatly nokatlary bikanun basyp alyş ýerleri diýip kesgitleýär; Ysraýyl sebitiň statusynyň jedelli bolandygyny öňe sürýär.

Embargo kararyna Türkiýeden doly goldaw

Türkiýe Respublikasynyň Daşary işler ministrligi 12 ýurduň bikanun ilatly ýerler bilen söwdany gadagan etmek kararyny goldaýandygyny mälim etdi. Ministrligiň ýazmaça beýanatynda: "Angliýanyň, Fransiýanyň we Kanadanyň ýolbaşçylygynda ädilen bu ädimi goldaýarys. Bikanun şäherçeler yzygiderli basyp alyş syýasatyna öwrülýär we Palestina döwletiniň barlygyna howp salýar."

Çeşme: Milliyet