Irlandiýadan Ysraýyla taryhy Embargo: Bikanun hasaplaşyk önümlerine import gadaganlygy güýje girýär

Irlandiýa halkara hukugynyň çäginde taryhy ädim ätdi, basyp alnan Palestina sebitlerinde bikanun ýewreý ilatly ýerlerinden importy düýbünden gadagan etdi. Palestinanyň Daşary işler ministrliginiň beren beýanynda Irlandiýanyň prezidenti Katrin Konnoliniň degişli kanun taslamasyna gol çekendigi we güýje girendigi mälim edildi. Bu taryhy ädim, Ysraýylyň tutuş dünýäde basyp alyş syýasatlaryna garşy görülýän iň anyk ykdysady sanksiýalardan biri hasaplanýar.

Kanunyň kabul edilmegi we onuň halkara hukuk esaslary

Irlandiýanyň mejlisinde geçirilen güýçli gepleşiklerden soň kabul edilen kanun demokratik prosesler arkaly kanuna öwrüldi. Wekiller palatasy 7-nji iýulda we Senat tarapyndan 15-nji iýulda tassyklanan bu düzgün 2026-njy ýylyň 23-nji iýulynda Prezident Katrin Konnoliniň goly bilen resmi boldy. Bu möhüm kararyň Halkara Adalat Kazyýeti (ICJ) tarapyndan 2024-nji ýylyň iýulynda neşir edilen taryhy maslahat beriş pikirine esaslanandygy mälim edildi.

Palestina diplomatiýasynyň uzak wagtlap alyp baran kesgitli işlerine laýyk gelýän bu ädim halkara jemgyýetçiliginde uly täsir galdyrdy. Palestinanyň Daşary işler ministrligi bu karar bilen Irlandiýanyň diňe bir syýasy gepleşik geçirmän, eýsem bikanun basyp alyşlygy ykrar etmezlik we bu ýagdaýa ykdysady goldaw bermezlik baradaky hakyky kanuny borjuny hem ýerine ýetirendigini aýtdy.

Palestina administrasiýasy beýleki dünýä ýurtlaryny hem şuňa meňzeş çäreleri görmäge çagyrdy. Beýanatda göçüp gelen kolonializm ulgamy bilen ähli söwda we ykdysady gatnaşyklaryň bes edilmelidigi we ähli dünýä parlamentlerine göçüp gelen terror guramalaryna garşy sanksiýalary girizmek we halkara jogapkärçilik mehanizmlerini işjeňleşdirmek çagyryşy berildi.

Müsürden Irlandiýanyň Embargo kararyna doly goldaw

Irlandiýa tarapyndan kabul edilen bu düýpli karar, Eastakyn Gündogaryň esasy aktýorlaryndan biri bolan Müsür tarapyndan uly kanagatlanma bilen garşylandy. Müsüriň Daşary işler ministrligi resmi beýanatynda Irlandiýanyň konstitusion we hukuk işleriniň tamamlanmagyna we kanunyň kabul edilmegine ýokary baha berýändiklerini aýtdy. Beýanatda bu ädimiň halkara kanunylyk kararlaryna ygrarlydygynyň anyk görkezijisidigi aýdylýar.

Müsüriň häkimiýetleri Europeanewropa Bileleşigine agza ýurtlary we tutuş halkara jemgyýetçiligini şuňa meňzeş kanuny we amaly çäreleri görmäge çagyrdy. Sebitdäki hemişelik parahatçylygyň we durnuklylygyň diňe Ysraýyl okkupasiýasynyň soňlanmagynyň mümkindigini ýatladýan Müsür, 1967-nji ýylyň 4-nji iýunynda serhetlerde garaşsyz Iýerusalimiň paýtagty hökmünde garaşsyz Palestina döwletini döretmek meselesinde tutanýerli tutumyny ýene bir gezek gaýtalady.

Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky konfiskasiýa edilen ýerler we 365 bikanun şäherçe

Palestina topragynda gurlan bikanun ilatly nokatlaryň taryhy 1967-nji ýylda, Ysraýyl Gündogar Iýerusalimi we Günbatar Şeriýany basyp alanda başlaýar. Sebitdäki ilkinji bikanun şäherçe "Kefar Etzion" basyp alyşdan soň derrew guruldy. Ysraýylyň hökümete degişli bolmadyk "Häzirki wagtda parahatçylyk" guramasy tarapyndan yglan edilen 2024-nji ýyldaky maglumatlara görä, Iordan derýasynyň günbatar kenarynda takmynan 3 million palestinaly ýaşaýar, ele salnan ýerlerde mesgen tutan Ysraýyl ilaty 750 müňden geçdi.

Häzirki maglumatlara görä, 11-nji dekabrda Ysraýyl hökümeti tarapyndan tassyklanan 19 şäherçäni hasaba almasaň, sebitde 141 sany bikanun ilatly ýer bar. Mundan başga-da, aşa sagçy ýewreý toparlary tarapyndan döredilen we Ysraýylyň kanunlaryna laýyklykda bikanun bolan 224 sany ilatly nokat bar. Jemi 365 bikanun ýewreý ilatly nokady bolan Günbatar Şeriýada halkara hukugy bu gurluşlaryň hemmesini bikanun hasaplaýar. Birleşen Milletler Guramasy (BMG) bu çözgüt işleriniň iki döwletli çözgütleri düýbünden pese gaçyrýandygyny duýdurmagyny dowam etdirýär.