Jeffri Saks: ABŞ Eýrana garşy üstünlik gazanyp bilmez

Meşhur ykdysatçy we Kolumbiýa uniwersitetiniň professory Jeffri Saks "Al-Jazeera" üçin ýazan analizinde ABŞ-nyň Eýrana garşy urşunyň hökman Amerikanyň yza çekilmegine getirjekdigini çaklady. Saksyň pikiriçe, bu gapma-garşylyk Waşington üçin dowamly däl ýagdaýa geldi.

ABŞ-nyň uruş strategiýasy çykgynsyz ýagdaýda

Saksyň seljermesine görä, ABŞ-nyň Eýrana garşy alyp barýan urşuny kabul ederlikli harby, syýasy we ykdysady çykdajylar bilen ýeňip bolmaz. Bu bolsa ABŞ-nyň strategik hasaplamalarynyň ýeterliksizdigini görkezýär.

Ykdysatçynyň baha bermegine görä, 2026-njy ýylyň 28-nji fewralynda başlan urşuň esasy maksady Eýran režimini agdarmakdy. Waşington bu maksada ýetmek üçin giňişleýin meýilnama işläp düzdi; ýöne bu maksada ýetmek mümkin däl ýaly görünýär.

Tramp bilen Netanýahunyň meýilnamasy başa barmady

ABŞ-nyň Prezidenti Donald Tramp, Ysraýylyň Premýer-ministri Benýamin Netanýahu we Mossadyň direktory Deýwid Barnea tarapyndan işlenip düzülen meýilnama Eýranda režimiň çalşylmagyny maksat edinýärdi. Emma bu meýilnama garaşylýan netijäni bermedi we Eýran režimi has-da güýçlendi.

Saks Tramp administrasiýasynyň Eýrany Wenesuela bilen deňeşdirmek bilen strategik ýalňyşlyk goýberendigini öňe sürýär. Geçmişde Wenesuelada amala aşyrylan senariýanyň Eýranda hem üstünlik gazanjakdygyny pikir etmek uly ýalňyş düşünjedi.

Eýranyň durnuklylygyna üns berilmedi

Eýranyň taryhy, harby we geografik gurluşy boýunça Wenesueladan düýbünden tapawutly keşbi bar. Saks Eýranyň Rewolýusiýa Gwardiýasynyň dolandyryş gurluşynyň güýçlenendigini we jemgyýetiň hökümetiň töwereginde jebisleşendigini nygtaýar.

ABŞ yza çekilmäge mejbur bolup biler.

Iki aýynda dowam edýän uruşda Waşington Eýranda gözegçilikli geçiş hökümetini döretmekde ýa-da Tähranyň boýun egmegini gazanmakda henizem başarnyksyz boldy. Bu ýagdaýlarda ABŞ üçin iň real wariant yza çekilmek ýaly görünýär.

Eýran Hormuz bogazyna täsirini artdyrmak bilen global energiýa bazarlaryna howp salýar. Eger çaknyşyk dowam etse, sebitiň nebit we tebigy gaz infrastrukturasyna zyýan ýetip biljekdigi duýdurylýar.

Eýranyň tehnologik güýji kem bahalandyryldy

Waşington Eýranyň tehnologik mümkinçiliklerini kem baha berdi. Ýurduň ösen ballistik raketa ulgamlary we ýerli dron önümçiligi sanksiýalara garamazdan, güýçli harby kuwwatyny döretmäge mümkinçilik berdi.

Eýranyň arzan harby tehnologiýalary ABŞ-nyň milliardlarça dollarlyk goranyş ulgamlaryna ykdysady basyş edýär.

Karar kabul etmek prosesi we urşuň geljegi

Jeffri Saks urşa girmek kararynyň geňeşçileriň kiçi bir toparynyň içinde kabul edilendigini we Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň rolynyň gowşadylandygyny aýdýar. Bu proses edaralarara düýpli gözden geçirilmeden geçdi.

Waşingtonyň karar kabul ediş prosesi seslenme palatasyna öwrüldi. Saks Eýranyň uruşdan has güýçli pozisiýada çykyp biljekdigini çaklaýar.

Urşuň mümkin bolan netijeleri

Saksyň pikiriçe, uruş Eýranyň Ormuz bogazyna gözegçiliginiň artmagyna, öňüni alyş ukybynyň güýçlenmegine we ABŞ-nyň Pars aýlagyndaky ornunyň gowşamagyna getirip biler.

Şeýle-de bolsa, ABŞ üçin Eýranyň ýadro programmasy we sebitleýin täsiri ýaly meselelerde uzak möhletli çözgüt tapmak kyn bolup görünýär.

ABŞ global güýç deňagramlylygyny üýtgedýär.

Saks öz analizini ABŞ-nyň indi harby güýç arkaly global agalygyny saklap bilmejekdigini aýtmak bilen jemledi. Eýran urşy Waşingtonyň harby mümkinçiliklerinden has köp ykdysady, syýasy we tehnologik çäklendirmelerini ýüze çykardy.