Kipriň grek mejlis agzasynyň taryhy boýun almagy: Kipr türklerine garşy gyrgynçylyk biziň iň uly utanjymyz

Mejlisiň agzasy we AKEL-iň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan biri bolan Günorta Kipr Kipr Grek Dolandyryşynyň (GCASC) çepçi syýasy emele gelmegi orgorgos Kukumas tarapyndan ýazylan haýran galdyryjy makala, Kipriň soňky taryhynyň gara sahypalaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin açdy. Kukumas seljerişinde Kipr türk raýatlarynyň Muratağa, Sandallar, Atlar we Daşkent sebitlerinde köpçülikleýin öldürilmegini gözden geçirdi. Deputat grek sagçy milisiýalarynyň eden bu wagşylygyny "ýurduň taryhynyň iň gara tegmilleriniň biri" diýip häsiýetlendirip, grek jemgyýetiniň bu jenaýatlara garşy durmakdan saklanýandygyny we günäkärleriň yzygiderli goralýandygyny mälim etdi.

Garaňky taryhyň perdesi açylýar: 1963 we 1974 gyrgynçylyklar

Deputat orgorgos Kukumas "Kipr türk faşistleri tarapyndan Kipr türkleriniň gyrylmagy" atly taryhy makalasynda Kipriň grek tarapy tarapyndan Kipriň häzirki taryhynda iň gizlin we senzuraly meseleleriň biri türklere garşy edilen jenaýatdygyny aýtdy. Kukumas, grek halkynyň esasanam 1963-1964-nji ýyllarda we 1974-nji ýylyň tomsunda bolup geçen betbagtçylyklary ýatdan çykarmaga synanyşýandyklaryny aýtdy we ajaýyp sanlar berdi. Muratağa, Sandallar we Atylar obalarynda goragsyz aýallar, çagalar we garrylar bolan 126 Kipr türk gyrgynçylygyny we Daşkentde ýaragsyz 84 parahat ýaşaýjynyň gyrylmagyny Gresiýanyň iň uly taryhy utanjy hökmünde häsiýetlendirdi.

Gra Civildan gyrgynçylyklarynyň we köpçülikleýin mazarlaryň gany sowadýan jikme-jiklikleri

Kukumasyň getiren taryhy ýazgylaryna görä, 1974-nji ýylyň 20-nji iýulynda Türk medaragly Güýçleriniň adada gatyşmagyndan soň, aşa sagçy we jynsparaz EOKA-B terror guramasynyň söweşijileri herekete geçdiler. Aroundaragly grek toparlary töwerekdäki obalardan gelýär; Muratağa, Sandallar we Atlar obalaryna hüjüm edip, asuda ilaty gorkuzdy. Hüjümçiler jaýlary birin-birin taladylar, türkleri ýygnadylar we awtobuslar bilen Peristeronopigi şäherindäki mekdep binasyna iberdiler. Bu ýerdäki uly ýaşly erkekler soňra Famagustadaky türme lagerine, soňra Limassola iberildi. Goragsyz bu üç obada 20-nji iýuldan 14-nji awgust aralygynda üznüksiz talaňçylyk, ogurlyk, zorlamak we adam öldürmek barada habar beren Kukumas, 14-nji awgustda galan aýallaryň, çagalaryň we garrylaryň hemmesiniň gyrylandygyny ýazdy.

Gresiýaly syýasatçy gyrgynçylykdan soň EOKA-B söweşijileriniň öldüren 126 türk raýatynyň jansyz jesetlerini gizlemek üçin iş maşynlary bilen çuň çukur gazandygyny we bu köpçülikleýin mazarlaryň ünsden düşmezligi üçin zibil bilen örtülendigini aýtdy. Makalada, şol wagt köpçülikleýin mazarlaryň açylmagyna şaýat bolan Kiprli türk Aşir Ahmetiň sözleri hem bar. Ahmet gabyrlardan çykarylan jesetleriň köpüsiniň çagalaryň jesetleriniň aýrylandygyny, pidalaryň biri-birine simler bilen daňylandygyny we käbirleriniň tanalmazdan ýakylandygyny habar berdi.

Grek esgeriniň boýun almagy: "Biz gutardyk"

Makaladaky iň geň galdyryjy şaýatlaryň biri, şol wagt Beşparmaks sebitinden yza çekilen grek esgeri Nikos Genias -a degişlidir. Genias yza çekiliş wagtynda Muratağa we Sandallar obalaryndan geçendiklerini we ömrüniň dowamynda ol ýerde gören elhenç görnüşini ýatdan çykaryp bilmejekdigini aýtdy. Gresiýanyň esgeriniň sözlerine görä, EOKA-B agzalary açan ullakan çukurlaryny ekskawatorlar, garrylar we gyran çagalar bilen doldurýardy. Hatda eden wagşylygyna buýsanýan ganly söweşijileriň biriniň olara: "Biz öz işimizi etdik" -diýdi. Kukumas, şeýle hem, gan dökýän harby görkezmäniň ilkinji gezek 1998-nji ýylyň 20-nji iýulynda Gresiýanyň “Harawgi” gazetinde çap edilendigini ýatlatdy.

Daşkende raýatlar we gudratly halas ediş

Kukumas öz makalasynda diňe Muratağa sebitini däl, eýsem Daşkent obasynda bolup geçen başga bir uly betbagtçylygy hem jikme-jik beýan etdi. Kiprli 84 türk erkek, şol sanda çagalar, 14-nji awgustda Daşkentden EOKA-B söweşijileri tarapyndan ýygnalyp, bir mekdepde zamun alyndy we iki awtobusda Limassola äkidildi. Şeýle-de bolsa, awtobuslaryň biri Palodiýanyň ýerleşýän ýerine ýetende, ol saklandy we içindäki türkler awtomatiki ýaraglar bilen skanirlendi.

Bu rehimsiz jezadan gudrat bilen gutulmagy başaran Suat Hüseýin -iň görkezmesine salgylanyp, Kukumas hüjümçileriň takmynan 10 minutlap yzygiderli ot açandyklaryny, soňra magazineurnaly üýtgedip, diri galanlaryň kellelerine ok atandygyny ýazdy. Hüseýin bu gyrgynçylykdan halas bolan ýeke-täk adamdy, üstünde üýşürilen jesetleriň aşagynda galyp, özüni ölen ýaly edip görkezdi.

Jezasyzlyk medeniýeti we geçmişe garşy çagyryş

Kipriň grek deputaty 2009-njy ýylda Muratağa, Sandallar we Atlylar gyrgynçylygyna dahylly Kiprli 15 grek şübheli adamyň atlarynyň köpçülige aýan edilendigini mälim etdi. Gresiýanyň şol döwürdäki baş prokurory Petros Kliridisiň görkezmesi bilen polisiýa tarapyndan geçirilen derňewleriň hiç hili netije bermändigini we günäkärleriň şu günlerem erkin ýaşamagyny dowam etdirýändigini aýtdy. Şonuň ýaly-da, Kukumas Daşkent gyrgynçylygynyň jogapkärleriniň jogapkärçilige çekilmeýändigini aýtdy we grek ýaşlarynyň täze nesliniň bu taryhy faktlardan düýbünden bihabar bolup ýetişendigini aýtdy.

Kukumas, Gresiýanyň metbugatynda bu meseleler barada gürleşmegiň gadagan edilendigini öňe sürdi we milletçi toparlaryň "bu gyrgynçylyklar barada gürlemek Türkiýanyň 1974-nji ýylda gatyşmagyny esaslandyrýar" tezisi bilen faktlary gizledi. AKEL deputaty bu ýoýulan düşünjäni berk tankytlap, günäkärlemäniň tutuş grek jemgyýetine degişlidigini, ýöne bu faşistik elementlere garşy durmazdan iki jemgyýetiň arasynda hemişelik parahatçylyk we ynam gurşawynyň döredilip bilinmejekdigini aýtdy.