Konstitusiýa kazyýetiniň Türk bileleşigi partiýasy barada gazna şikaýat etmek karary

2026-njy ýylyň 26-njy martynda kabul edilen karar bilen Konstitusiýa kazyýeti Türk Bileleşigi partiýasynyň 2022-nji ýyldaky soňky hasaplaryny gözden geçirdi. Partiýa girdeji we çykdajy resminamalaryny kanuny möhletde tabşyrmady we barlag işiniň öňüni aldy, kazyýet hasaplarda görkezilen mukdarlaryň Gazna girdejisi hökmünde hasaba alynjakdygyny we Ankara Baş prokuraturasynyň jogapkärlerine garşy jenaýat işiniň gozgaljakdygyny aýtdy.

Syýasy partiýalaryň maliýe barlagy 2820-nji belgili Syýasy partiýalar kanunynyň we Konstitusiýa kazyýetiniň döredilmegi we kazyýet işleriniň tertibi baradaky 6216 belgili kanunyň çäginde geçirilýär. Taraplaryň baş edarasynyň soňky hasaplarynyň esasyny düzýän girdeji we çykdajy resminamalary we kitap ýazgylary Hasap kazyýetiniň üsti bilen Konstitusiýa kazyýetine tabşyrylmalydyr. Bu resminamalar tabşyrylmasa ýa-da ýitirim bolsa, kazyýetiň kanuny sanksiýalary girizmäge hukugy bar.

Türk Bileleşigi Partiýasy 2022-nji ýyldaky soňky hasabatyny kazyýete tabşyrdy, ýöne otuz günlük döwre we Hasap Kazyýetiniň 2025-nji ýylyň 17-nji iýulyndaky ýatlatma hatyna garamazdan, ilkinji çykdajy döwründe talap edilýän girdeji çykdajylary resminamalaryny we kitap ýazgylaryny tabşyrmady. Bu ýagdaýa tarapyň maliýe aç-açanlyk borçlaryny ýerine ýetirmeýändigi hökmünde baha berildi.

Konstitusiýa kazyýeti, barlag işinde tarapyň maliýe hasabatlaryny tabşyrmazlygy 2820-nji Kanunyň 75-nji maddasynyň çäginde synagyň päsgelçiligini emele getirýändigini kesgitledi. Şol sebäpli kazyýet partiýa işgärlerine garşy kazyýet işini açmak üçin Ankara Baş prokuraturasyna ýüz tutmak kararyna geldi we maliýe gözegçilik mehanizminiň işiniň çynlakaýdygyny aýtdy.

Näme üýtgedi?

• Partiýanyň emläkleri, jemi 32 043,74 TL, şol sanda 16.021.87 TL girdeji we Türk Bileleşigi partiýasynyň 2022-nji ýyldaky soňky hasabynda görkezilen 16.021.87 TL çykdajy mukdary Gazna girdejisi hökmünde hasaba alyndy. Gazna girdejisi hökmünde hasaba alnan böleklerden başga, kanuna laýyklykda we bar bolan resminamalara laýyklykda ekwiwalentdi.

Kime degişlidir?

Bu karar, Türk Bileleşigi partiýasynyň baş müdirlerine, maliýe meselelerine jogapkär partiýa işgärlerine, Hasap kazyýetine we barlag işlerini amala aşyrýan Ankara Baş prokuraturasyna gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Karar 2026-njy ýylyň 26-njy martynda kabul edildi; Tekstde täsirli senesi görkezilmedi.

Netije

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, aç-açanlyk we jogapkärçilik ýörelgeleriniň syýasy partiýalaryň maliýe barlag işlerinde barlyşyksyz ulanylýandygyny görkezýär. Resminamalary tabşyrmazlyk diňe bir maliýe sanksiýalaryna sebäp bolman, eýsem partiýanyň ýolbaşçylary üçin kanuny jogapkärçiligi döredýär.

Syýasy partiýalaryň resminama tabşyrmagyň kanuny taýdan hökmany ýörelgelerini berjaý etmegi we jemgyýetçilik serişdelerini ýa-da öz býudjetlerini dolandyranda audit üçin açyklygy talap etmegi. Kazyýetiň jenaýat şikaýatyny bermek karary, barlagdan gaça durmagyň kanuny netijeleriniň agyr bolup biljekdigi barada duýduryş bolup hyzmat edýär.

Mümkin täsirler

Bu ösüş, beýleki syýasy partiýalara maliýe barlagynyň ýerine ýetirilişine has seresap bolmagy üçin basyş edip biler. Şuňa meňzeş sanksiýalaryň, esasanam gözleg işlerini bozýan ýa-da resminama tabşyrmakda kemçilikleri bolan gurluşlar üçin ulanylmagyna garaşylýar.

Mundan başga-da, partiýa ýolbaşçylaryna garşy gozgaljak kazyýet işi syýasy partiýalaryň maliýe dolandyryş bölümlerinde has hünärli we kanuny iş düzgüniniň döredilmegine itergi berip biler. Bu uzak möhletde syýasy partiýalaryň maliýe düzgün-nyzamyny artdyryp biler.