Kültepe-Kaniş harabalyklarynda 78 ýyllyk gazuw-agtaryş taryhynyň ilkinjisi: Ellinçilik döwründen bir mozaika tapyldy

Medeniýet we syýahatçylyk ministrligi, Ankara uniwersiteti we Kaýseri şäherindäki Kültepe-Kaniş harabalyklarynda Günorta Koreýanyň milli medeni mirasy gözleg instituty bilen bilelikde geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde ellinçilik döwrüne degişli mozaika şekilli gurluş tapyldy. Prof. Dr. Fikri Kulakooglunyň ýolbaşçylygynda geçirilen gözleglerde ellinçilik döwründe şäherçäniň üýtgemegini dokumentleşdirýän dört aýry medeni gatlak kesgitlenildi. Kültepäniň 78 ýyllyk gazuw-agtaryş taryhynda ilkinji bolup tapylan bu tapyndylar, gadymy şäherçäniň taryhy hronologiýasy barada möhüm maglumatlary berýär.

Ellinçilik döwründäki bina Kültepe nädip tapyldy?

Medeni miras we muzeýleriň baş müdirligi bilen Günorta Koreýanyň edaralarynyň arasynda gol çekilen özara düşünişmek memorandumynyň çäginde bu gurluş 2025-nji ýylda Warşama köşgüniň gündogarynda başlanan bilelikdäki gazuw-agtaryş möwsüminiň ikinji möwsüminde gazanyldy. Miladydan öňki 323-30 ýyl demirgazyk-gündogara 163 santimetr, demirgazyk-gündogarda 1653 santimetr, demirgazyk-gündogarda 163 santimetr ölçeldi. Hünärmenler töwerekdäki beýleki bölekleriň mozaikanyň has giň meýdana ýaýrandygyny görkezýändigini aýdýarlar.

Mozaik poluň gurluşyk usuly nädip kesgitlenildi?

Gözlegleriň dowamynda mozaika polunyň ezilen daşdan, inçe toprakdan, ownuk akym daşlaryndan, hek we keramiki böleklerden peýdalanylandygyna düşünildi. Bu tehniki jikme-jiklikleriň Kültepe şäherindäki ellinçilik döwrüniň binagärlik düşünjesine düşünmäge kömek etjekdigi aýdylýar. Mundan başga-da, biri-biriniň üstünde ýerleşýän dört dürli medeni gatlagy gözden geçirmek, sebitdäki giňişleýin ulanylyş usullaryny we şäherçäniň özgeriş prosesini has anyk ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär.

Medeniýet we syýahatçylyk ministrliginiň, Ankara uniwersitetiniň we Günorta Koreýanyň milli medeni miras gözleg institutynyň toparlary Kaýseri şäherindäki Kültepe-Kaniş harabalyklarynda bilelikde geçirilen gazuw-agtaryş işleriniň ikinji möwsüminde ellinçilik döwründen mozaika bilen örtülen gurluşy we dört aýry medeni gatlagy tapdylar. Medeniýet we syýahatçylyk ministri Mehmet Nuri Ersoý sosial media hasabynda eden çykyşynda gazuw-agtaryş toparyny gutlady we bu açyşyň Türkiýe bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky ylmy hyzmatdaşlygyň gymmatly netijesidigini aýtdy.

ESUNESKO-nyň Bütindünýä reýestriniň ýadynda takmynan 23,500 şunuň ýaly planşet bilen tanalýan Kültepe-Kaniş, Hitit medeniýetiniň dörän merkezlerinden biri hasaplanýar. 2014-nji ýyldan bäri ESUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň wagtlaýyn sanawyna girýän sebitdäki gazuw-agtaryş işleri bürünç eýýamyndan Rim döwrüne çenli giň taryhy öz içine alýar. Gazuw-agtaryş meýdanynyň takmynan 5 göterimi şu wagta çenli gözden geçirildi we gözlegleriň geljekde aşaky gatlaklardaky Hit we Kaniş Patyşalygynyň harabalyklaryna gönükdirilmegi dowam etdirilmegi meýilleşdirilýär.

Netije

Kültepe-Kanişde alnan bu netijeler, gazuw-agtaryş işleriniň şu wagta çenli jemlenen bürünç eýýamyndan başga döwürleriň sebitiň taryhy üçin möhüm ähmiýete eýedigini subut edýär. Esasanam ellinçilik döwründen galan mozaika gurluşynyň bolmagy, bu şäherçäniň dürli siwilizasiýalarda üznüksiz medeni we binagärlik täsiriniň merkezi bolandygyny görkezýär.

Bu açyş, arheologiki gözleglerde köp ugurly we halkara hyzmatdaşlygyň sebitiň hronologiýasyny ýagtylandyrmak nukdaýnazaryndan näderejede netijeli bolup biljekdigini görkezýär. Alnan täze maglumatlar, Anadoly arheologiýasynyň has az bilinýän gatlaklaryna ylmy taýdan täzeden baha bermäge ýol açýar.

Mümkin täsirler

Ellinçilik döwrüniň netijeleri Kültepäniň bürünç asyry bilen çäklenmeýän köp gatly taryhy mirasynyň bardygyny subut edip biler. Bu sebite akademiki gyzyklanmanyň artmagyna we Kültepäniň dürli döwürleri öz içine alýan syýahatçylyk mümkinçilikleriniň giňelmegine goşant goşup biler.

Türkiýe bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky akademiki hyzmatdaşlygyň şuňa meňzeş bilelikdäki taslamalar üçin täze model döretmegine garaşylýar. Mundan başga-da, gazuw-agtaryş işleri aşaky gatlaklara girensoň, Hititden öňki we soňky döwürlerden ozal näbelli binagärlik ýa-da ýazmaça resminamalaryň tapylmagy Anadolynyň taryhy barada bar bolan maglumatlary täzeläp biler.