Kültəpə-Kanış xarabalıqlarında 78 illik qazıntılar tarixində bir ilk: Ellinizm dövrünə aid mozaika tapıldı

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Ankara Universiteti və Cənubi Koreya Milli Mədəni İrsi Araşdırma İnstitutu ilə birlikdə Kayseridəki Kültəpə-Kanış xarabalıqlarında aparılan qazıntılar zamanı Ellinistik Dövrə aid mozaikalı kirəmitli struktur aşkar edilib. Prof. Dr. Fikri Kulakoğlunun rəhbərliyi altında aparılan araşdırmalarda Ellinistik Dövrdə məskunlaşma dəyişikliyini sənədləşdirən 4 ayrı mədəniyyət təbəqəsi müəyyən edilmişdir. Kültəpənin 78 illik qazıntı tarixində bir ilk olan bu tapıntılar qədim yaşayış məskəninin tarixi xronologiyası haqqında mühüm məlumatlar verir.

Kültəpədə Ellinizm dövrünə aid tikili necə tapılıb?

Mədəni İrs və Muzeylər Baş İdarəsi ilə Cənubi Koreya qurumları arasında imzalanan anlaşma memorandumu çərçivəsində 2025-ci ildə Warshama Sarayının şərqində başlanan ortaq qazıntıların ikinci mövsümündə sözügedən quruluşa çatıldı. M.Ö. şərq-qərb istiqamətində santimetr, şimal-cənub istiqamətində isə 165 santimetr. Mütəxəssislər bildirirlər ki, ətrafdan tapılan digər parçalar mozaikanın əvvəlcə daha böyük əraziyə yayıldığını göstərir.

Mozaika döşəməsinin tikinti texnikası necə müəyyən edilmişdir?

Tədqiqatlar zamanı məlum olmuşdur ki, mozaika döşəməsi yer hamarlandıqdan sonra çınqıl, incə torpaq, xırda dərə çınqılları, əhəng və keramika parçalarından istifadə edilməklə hazırlanmışdır. Bildirilir ki, bu texniki detallar Kültəpədə Ellinistik Dövrün memarlıq konsepsiyasını anlamağa kömək edəcək. Bundan əlavə, bir-birinin üstündə yerləşən dörd fərqli mədəni təbəqənin araşdırılması bölgədəki məkan istifadə nümunələrini və məskunlaşmanın transformasiya prosesini daha aydın şəkildə izləməyə imkan verir.

Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Ankara Universiteti və Cənubi Koreya Milli Mədəni İrs Araşdırma İnstitutu qrupları Kayseridəki Kültəpə-Kanış xarabalıqlarında apardıqları birgə qazıntıların ikinci mövsümündə Ellinistik Dövrə aid mozaika ilə örtülmüş bir quruluş və dörd ayrı mədəni təbəqə aşkar ediblər. Mədəniyyət və Turizm naziri Mehmet Nuri Ersoy sosial media hesabından verdiyi açıqlamada qazıntı qrupunu təbrik edərək, bu tapıntının Türkiyə ilə Cənubi Koreya arasında elmi əməkdaşlığın dəyərli nəticəsi olduğunu bildirib.

YUNESKO-nun Dünya Reyestrində yer alan təxminən 23.500 mixi lövhə ilə tanınan Kültəpə-Kaniş, Hetit mədəniyyətinin doğulduğu mərkəzlərdən biri hesab olunur. 2014-cü ildən YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi Müvəqqəti Siyahısında olan bölgədə aparılan qazıntılar Tunc dövründən Roma dövrünə qədər geniş tarixi əhatə edir. İndiyədək qazıntı sahəsinin təqribən 5 faizi tədqiq edilib və gələcəkdə alt təbəqələrdəki Hetit və Kaniş Krallığı xarabalıqlarına diqqət yetirilərək tədqiqatların davam etdirilməsi planlaşdırılır.

Nəticə

Kültəpə-Kanışda əldə edilən bu tapıntılar sübut edir ki, indiyə qədər qazıntıların cəmləşdiyi Tunc dövründən başqa dövrlər də bölgənin tarixi üçün kritik əhəmiyyətə malikdir. Xüsusilə Helenistik Dövrə aid mozaika quruluşunun mövcudluğu yaşayış məntəqəsinin müxtəlif sivilizasiyalar boyu fasiləsiz mədəni və memarlıq qarşılıqlı əlaqə mərkəzi olaraq qaldığını ortaya qoyur.

Bu kəşf arxeoloji tədqiqatlar sahəsində multidissiplinar və beynəlxalq əməkdaşlığın regionun xronologiyasını işıqlandırmaq baxımından nə qədər məhsuldar ola biləcəyini göstərir. Əldə edilən yeni məlumatlar Anadolu arxeologiyasının daha az tanınan təbəqələrinin elmi şəkildə yenidən qiymətləndirilməsinə yol açır.

Mümkün təsirlər

Ellenistik Dövr tapıntıları Kültəpənin Tunc dövrü ilə məhdudlaşmayan çox qatlı tarixi irsə malik olduğunu sübut edə bilər. Bu, bölgəyə akademik marağın artmasına və Kültəpənin müxtəlif dövrləri əhatə edən turizm potensialının genişlənməsinə töhfə verə bilər.

Türkiyə və Cənubi Koreya arasında akademik əməkdaşlığın oxşar birgə layihələr üçün yeni model yaradacağı gözlənilir. Bundan əlavə, qazıntılar aşağı təbəqələrə doğru getdikcə, Hetitdən əvvəlki və sonrakı dövrlərə aid daha əvvəl məlum olmayan memarlıq və ya yazılı sənədlərin üzə çıxarılması Anadolu tarixi ilə bağlı mövcud məlumatları yeniləyə bilər.

Fikirləriniz

Anadolunun tarixi dərinliyini əks etdirən bu cür arxeoloji tapıntıların mədəni irsin qorunub saxlanması və gələcək nəsillərə ötürülməsindəki əhəmiyyəti haqqında nə düşünürsünüz? Kültəpə kimi çox qatlı xarabalıqlarda aparılan beynəlxalq qazıntı layihələrinin bölgə turizminə və elmi ədəbiyyata verdiyi töhfələri necə qiymətləndirirsiniz? Fikirlərinizi şərhlərdə paylaşa bilərsiniz.