Laosdaky syrly daş bankalaryň syry: Gadymy köpçülikleýin mazarlar

Uzak ýyllaryň dowamynda arheologlaryň ünsüni özüne çeken Laosyň Sýankhoang platosynda ýerleşýän ullakan daş bankalaryň syry ahyrsoňy çözüldi. Gazuw-agtaryş işleri bu ýadygärlik desgalaryň gadymy döwürlerde köp basgançakly jaýlanyş dessurlary üçin maşgala gonamçylygy hökmünde ulanylandygyny ýüze çykardy. Laosyň merkezinde ýerleşýän bu daş desgalar, 'Kub düzlügi' diýlip atlandyrylýan sebitde ýerleşýär we arheologiki dünýäde uly gyzyklanma döretdi. Şeýle-de bolsa, 1960-njy ýyllarda Laotiýanyň raýat urşy döwründe sebitde 80 million partlamadyk klaster bombasy bu sebitiň gözlegini ençeme ýyllap howply etdi. Bu daş gurluşlar, iýmit saklamakdan başlap, däp-dessur maksatlaryna çenli köp teoriýanyň temasy boldy. Iň soňunda geçirilen gazuw-agtaryş işleri, taryhy has çuňňur düşünmäge kömek etdi.

270 ýaşly maşgala mazarlary

Arheolog Nikolas Skopal we Awstraliýadaky Jeýms Kuk uniwersitetinden gelen topar üç ýyllap işläninden soň ullakan daş bankanyň aşagynda galyndylary tapdylar. Uglerod synagynyň netijesi bu bankada 37 dürli adamyň galyndylarynyň bardygyny we olaryň A.D. Küýzeleriň içindäki süňkler gönüden-göni gömülmän, 'ikinji jaýlamak' diýilýän dessura ýerleşdirildi. Bu amalda ölenleriň süňkleri etleri çüýränsoň uly bankalara geçirildi. Gaty sowgat hökmünde tapylan demir pyçaklar, jaňlar we küýzegär bölekleri, şeýle hem Günorta Hindi we Mesopotamiýa gelip çykyşyndaky aýna monjuklar gadymy Laos halkynyň giň söwda torlarynyň bardygyny görkezýär. Geljekdäki gazuw-agtaryşlar we gözlegler sebitiň taryhy barada has giňişleýin maglumat berip biler. Şeýle açyşlar, taryhyň çuňlugynda ýitirilen jemgyýetleriň durmuşy we ölüm däplerine düşünmäge kömek eder.