Günorta-Gündogar Aziýa üçin gapy açyldy: Türkiye bilen ASEAN-yň arasyndaky söwda rekord derejä ýetdi

Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň birleşmesi (ASEAN) Türkiýanyň global söwda toruny giňeltmek strategiýasynda möhüm öwrülişik bolmagyny dowam etdirýär. Türkiye, Filippinleriň paýtagty Manilada geçirilen 59-njy ASEAN Daşary işler ministrleriniň ýygnagynda guramanyň "Dialog hyzmatdaşy" statusyna eýe bolmagy diplomatik we ykdysady gatnaşyklarda täze sahypa açdy. Takmynan 700 million ilaty we ykdysady ululygy 4 trillion dollardan geçýän dünýä ykdysadyýetini özüne çekiji merkez bolan bu sebit, türk eksportçylary üçin strategiki bazardyr. Indoneziýadan, Filippinlerden, Malaýziýadan, Singapurdan, Taýlanddan, Wýetnamdan, Bruneýden, Laosdan, Mýanmardan, Kambojadan we Gündogar Timordan ybarat 11 agzaly blog bilen gatnaşyklar soňky ýyllarda gülläp ösen söwda sanlary bilen täçlenýär.

Gigant bazary bilen söwda mukdary 16 milliard dollar çäginden geçdi

Türkiýanyň ASEAN agza ýurtlara eksport çyzgysy yzygiderli ýokarlanmagyny dowam etdirýär. 2021-nji ýylda 2,4 milliard dollar bolan eksport 2025-nji ýyla çenli 17,1 göterim ýokarlap, 2,8 milliard dollara ýetdi. Şu ýylyň ilkinji 5 aýynda sebite eksport 1,2 milliard dollar hökmünde hasaba alyndy. Şuňa meňzeş işler importyň öň tarapynda-da göze ilýär. Şol döwürde ASEAN ýurtlaryndan import 50,7 göterim ýokarlap, 8,8 milliard dollardan 13,3 milliard dollara çenli ýokarlandy. Januaryanwar-maý aýlarynda import takmynan 6 milliard dollar boldy. Bu dinamiki söwda akymynyň netijesinde Türkiýe bilen ASEAN-yň arasyndaky daşary söwdanyň umumy mukdary 2025-nji ýylda 16,1 milliard dollar -a ýetdi

Şaý-sepler we energiýa eksportyň lokomotiwine öwrüldi

Türkiye Günorta-Gündogar Aziýa bazaryna eksport edýän önüm toparlary gözden geçirilende, gymmat bahaly pudaklaryň birinji orunda durýandygy görünýär. Geçen ýylky eksportda birinji orny 419,4 million dollar bolan “gymmatly ýa-da ýarym gymmat bahaly daşlar, gymmat bahaly metallar, merjenler, imitasiýa şaý-sepleri we metal teňňeler” bölümi eýeledi. Bu pudak 412,9 million dollar bilen “mineral ýangyç, ýag we distillasiýadan alnan önümler” boldy. Üçünji orunda 268 million dollarlyk eksport mukdary bolan “gazanlar, maşynlar, mehaniki enjamlar we gurallar” türk senagatynyň güýjüni görkezýär.

Singapur liderligini saklaýar, Malaýziýa we Indoneziýa yzarlaň

countryurtda ýerleşýän eksport görkezijileri seljerilende, Türkiýanyň sebitdäki iň uly söwda hyzmatdaşy, eksport mukdary 709,5 million dollar bolan Singapurdygy görünýär. Singapurdan soň, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň geçen ýyl Aziýa saparynyň çäginde gören Malaýziýa we Indoneziýa geliň. Prezident Erdoganyň gatnaşyklary wagtynda energiýa pudagyndan goranyş pudagyna çenli möhüm pudaklarda hyzmatdaşlyk şertnamalary ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu diplomatik inisiatiwanyň täsiri bilen geçen ýyl Türkiýäniň Malaýziýa eksporty 629,2 million dollara, Indoneziýa eksporty bolsa 481,2 million dollara ýetdi.

Göni maýa goýumlarynda böküşi ýazyň

Iki sebitiň arasyndaky ykdysady integrasiýa diňe söwda bilen çäklenmän, göni maýa goýumlarynda-da öz beýanyny tapdy. Recentlyakynda Türkiýeden ASEAN-a agza ýurtlara göni maýa goýumlarynda partlama boldy. 2023-nji ýylda 106,5 million dollar derejesinde bolan göni maýa goýum mukdary 2024-nji ýylda uly böküş etdi we 410,4 million dollara çenli ýokarlandy. Maýa goýumlarynyň bu ägirt uly ösüşi, türk kompaniýalarynyň Günorta-Gündogar Aziýa bazarynda hemişelik aktýor bolmak kararyny görkezýär.