Leepatmak meselesi üçin dokma gudraty: Bursa şäherinde işlenip düzülen 'leepatýan sapak' dowamly stres we ukusyzlygy ýok eder

Oýun üýtgedýän çözgüt, ösýän häzirki zaman dünýäsinde giňden ýaýran uky bozulmalary we dowamly stres meselelerine garşy ylym dünýäsinden gelýär. Bursa Tehniki Uniwersitetiniň (BTU) akademikleri, tebigy komponentler mikroenkapsulýasiýa usuly bilen ýüplüge geçirilýän 'leepatýan ýüplük' taslamasyny durmuşa geçirýärler. TÜBİTAK-yň goldawy bilen geçirilen bu innowasion gözleg, ukynyň hilini ýokarlandyrmagy we stres bilen baglanyşykly ukusyzlyk meselelerini neşesiz usul bilen çözmegi maksat edinýär.

Uniwersitet-senagat hyzmatdaşlygy bilen ynkylap ädim

Bütin dünýäde saglyk meselesine öwrülen ukusyzlyga garşy işlenip düzülen bu taslama, TÜBİTAK TEYDEB 1505 - Uniwersitet-senagat hyzmatdaşlygyny goldamak maksatnamasy çäginde maliýeleşdirilýär. Bu ägirt uly taslama jemi 2 ýyl dowam etmegi meýilleşdirilýär; Bursa Tehniki Uniwersiteti, Saglyk Ylymlary Uniwersiteti Bursa Yüksek İhtisas Okuw we Gözleg Keselhanasy, Üsküdar uniwersiteti we Orhangazide işleýän öňdebaryjy senagat kärhanasy bilen bilelikde amala aşyrylýar. Taslama üstünlikli tamamlanandan soň alnan ýörite ýüplükler dokma pudagynda söwda ediler we ýassyk ýassygy, ýorgan, pijama we ýorgan örtük ýaly önümleriň giň toplumynda ulanylar.

Trikota while wagtynda uklamaga mejbur edýän mikrokapsula tehnologiýasy

Taslamanyň iň täsir galdyryjy taraplaryndan biri, öndüriljek ýüplükleriň hem elde dokalan toplar hökmünde satylmagydyr. BTÜ In Engineeringenerçilik we tebigy ylymlar fakulteti, polimer materiallar in Engineeringenerçilik bölüminiň mugallymy Prof. Doktor Kenan ıldyldyrym ýüplügiň işleýiş mehanizmini şu sözler bilen düşündirýär: "Tebigy işjeň maddalar ýüplüge parafin bilen bilelikde mikrokapsulalar görnüşinde geçiriler. Adam bu toplar bilen örülse, mikrokapsulalar sürtülme sebäpli ýarylar. Şeýlelik bilen ukynyň tizligi ýokarlanar we beýniniň ysy bilen beýniniň ysyny güýçlendirip, ukynyň hili ýokarlanar." Bu usul bilen öndürilen sapaklar stres toplarynda we çagalaryň oýun enjamlarynda hem ulanylyp bilner.

Dört basgançakly ylmy proses we kliniki synaglar

Taslamanyň ylmy esaslary gaty oýlanyşykly meýilnama esaslanýar. Gözlegleriň jemi dört esasy ädimden ybaratdygyny mälim eden prof. Doktor Kenan ıldyldyrym, kremniniň gözleginde kompýuter kömegi bilen ilkinji tapgyryň üstünlikli tamamlanandygyny we iň täsirli 5 tebigy işjeň maddanyň kesgitlenendigini aýtdy. Ikinji etapda, bu maddalaryň mikroenkapsulýasiýa prosesi BTU Azyk in Engineeringenerçilik bölüminiň laboratoriýasynda geçirildi, doktor Mugallym, agzasy Rasim Hodja bilen bilelikde geçiriler. Üçünji etapda maddalar ýüplüge geçiriler we iň soňky tapgyrda olaryň näsaglara bejeriş täsiri Demet ıldyldyz . örlende ukusyz duýarsyňyz.

Esasy gabyk modeli bilen iň ýokary täsir

BTU fakultetiniň agzasy Dos. Mikroenkapsulýasiýa tapgyryna gatnaşan prof. Doktor Fatma Nur Paryn taslamada ulanylýan tehnologiki jikme-jikliklere degip geçdi. Tebigy polimerleri ulanyp, "ýadro gabygy" modelini durmuşa geçirjekdiklerini mälim eden Parin, efir ýaglaryndan tapylan we beýniniň GABA sebitine gönüden-göni täsir edýän maddalaryň iň täsirli kombinasiýalar bilen sapaklara birleşdiriljekdigini düşündirdi.

Adaty dermanlara durnukly we gyzykly alternatiw

Taslamanyň binagäri we BTÜ polimer materiallary in Engineeringenerçilik bölüminiň doktorlyk okuwçysy Münteha Girgin taslamanyň başlangyç nokadyny düşündirdi. Adam bedenine himiki uky dermanlary bilen döredilen zäherlilige we psihologiki basyşlara alternatiwa gözleýändiklerini mälim eden Girgin, "Ekologiýa we ulanyjy üçin amatly alternatiwany döretdik, bu ýerde adamlar öz isleglerine düşünip bilerler we tebigy usullar arkaly bejergi alyp bilerler. Kompýuter kömegi bilen geçirilen simulýasiýalaryň kömegi bilen tejribe tapgyrlarynda köp wagt we material tygşytladyk"