Gözleg: “Instagram” we “TikTok” ulanýan ýetginjekler has negatiw tejribeleri habar berýärler

ABŞ-da 13-17 ýaş toparyndaky 472 ýaş bilen geçirilen we JAMA Pediatrics theurnalynda çap edilen täze gözleg sosial media platformalarynyň ýaşlara ýetirýän ýaramaz täsirleriniň platforma baglylykda üýtgeýändigini ýüze çykardy. Stenford lukmançylyk mekdebiniň Sanly saglyk merkezinden Angela Y. Liiň ýolbaşçylygyndaky topar tarapyndan 2025-nji ýylyň fewral-dekabr aýlary aralygynda geçirilen gözleg, ýaşlaryň, esasanam Instagram we TikTok ulanýanlaryň, beýleki platformalar bilen deňeşdirilende öz durmuşyna has pes baha bermek we ukynyň bozulmagy ýaly kynçylyklary habar berendigini görkezdi.

Gözlegde, Instagram, TikTok, Snapchat, YouTube we Facebook ýaly 20 dürli platformanyň soňky dört hepdesiniň ulanylyş maglumatlary gözden geçirildi. Stenford, USC, NYU we Wiskonsin-Madison uniwersitetleriniň psihologiýasy, aragatnaşyk we lukmançylyk hünärmenlerini, şeýle hem sosial psiholog Jonatan Haýtty öz içine alýan gözlegde ýaşlaryň azar bermek, gorkuzmak, zorlukly mazmun we uky düzgünleri sorag edildi. Gatnaşanlaryň 44,7 göterimi soňky dört hepdede başga biriniň ýanalýandygyna ýa-da kemsidilendigine şaýat bolandyklaryny mälim eden bolsalar, 29,8 göterimi gönüden-göni gorkuzmalara sezewar bolandyklaryny aýtdy. Gödeklige gönüden-göni sezewar bolandyklaryny aýdýanlaryň sany ýüzbe-ýüz gurşawda 18,5 göterim, internetde bolsa 16,4 göterim hökmünde hasaba alyndy.

Zorlugyň derejesi we internetdäki islenmeýän mazmun has ýokary

Gözlegleriň netijelerine görä, internetde duş gelýän negatiw mazmun hakyky durmuşdan has ýokary. Internetde zorlukly suratlara duş gelen ýaşlaryň sany 10,7 göterim bolsa-da, bu görkeziji hakyky durmuşda 1,6 göterimde galdy. Şonuň ýaly-da, islenilmeýän jyns şekillerine duşmagyň derejesi internetde 13,4 göterim, hakyky durmuşda 2 göterim bilen ölçenildi. Internetde öz-özüne zyýan bermegi höweslendirýän mazmuna duş gelýän ýaşlaryň sany 9,7 göterime ýetdi.

Instagram we TikTok, öz durmuşyňyz we uky problemalaryňyzy erbet duýmakda öňdebaryjy

Başga adamlaryň ýazgylaryny görenlerinden soň öz durmuşlaryny has erbet görendiklerini aýdýan ýaşlaryň sany, Instagram ulanyjylarynyň arasynda 16,6 göterim, TikTok ulanyjylarynyň arasynda 13,4 göterim boldy. Bu nyrh YouTube-da 4,1 göterime, habarlaşma programmalarynda 5,6 göterime çenli azaldy. Zorlukly suratlara duş gelmek derejesi “Instagram” -da 9,1 göterim bolsa, “YouTube” -da 1,9 göterim boldy. Tehnologiýany ulanmagyň ukusyny bozýandygyny aýdýan ýaşlaryň sany, umuman, 51,5 göterim bolsa-da, bu mesele TikTok ulanyjylarynda 42,2 göterim, Instagram ulanyjylarynda 27,8 göterim we habarlaşma programmalarynda 10,2 göterim hasaba alyndy. Ene-atalaryň bilim derejesi, öý girdejileri ýa-da telefonda ene-atanyň gözegçiliginiň bolmagy we negatiw tejribä eýe bolmak ähtimallygynyň arasynda düýpli baglanyşyk ýokdy.

Gözlegçilerden kesgitli sebäp-täsir gatnaşyklary duýduryşy

Bu işe ýolbaşçylyk eden Angela Y. Li, gözlegiň 472 adamdan has kiçi nusgasy bolan synag synagdygyny we maglumatlaryň bir wagtyň içinde ýygnalandygyny we netijeleriň anyk sebäpler bilen baglanyşyk hökmünde düşündirilmeli däldigini aýtdy. Li, "Instagram ýaşlary bagtsyz edýär" ýaly netijäni alnan maglumatlardan alyp bolmajakdygyny aýtdy. Youngaşlaryň negatiw tejribeleri iň köp sarp edýän programmalary bilen baglanyşdyryp biljekdigini ýa-da sosial deňeşdirmä ýykgyn edýän ulanyjylaryň bu platformalary has gowy görüp biljekdigini aýdyp, gözleg topary geljekde ene-atalar, emeli intellektual söhbetdeşlik botlary we emeli intellektual dostlar goşundylary ýaly has giňişleýin gözleg geçirmegi meýilleşdirýär.