Maşgala we durmuş hyzmatlary ministrligi autizmde irki interwensiýa barlaglaryny 81 welaýata çenli giňeldýär

Maşgala we durmuş hyzmatlary ministrligi, 2-nji milli autizm hereket meýilnamasynyň (2023-2030) çäginde geçirilen 2023-2025-nji ýyllar aralygyndaky çäreleriň çäginde 206 müň 746 çaganyň ösüşine ýakyndan gözegçilik etdi we aýry-aýry gatyşmak maksatnamalaryny durmuşa geçirdi. Ministrlik tarapyndan yglan edilen işjeňlige gözegçilik hasabatyna görä, autizm spektri bozuk adamlar üçin irki diagnoz we interwensiýa hyzmatlaryna elýeterliligi giňeltmek, maşgalalara goldaw bermek we sosial düşünjäni güýçlendirmek üçin giňişleýin gözlegler alnyp barylýar.

Sanly gözegçilik we skaner programmasy nähili işleýär?

Irki diagnoz we interwensiýa amallaryny güýçlendirmek üçin 2025-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda işe girizilen Keselleri dolandyrmak platformasy (HYP) moduly arkaly sanly gözegçilik we skrining maksatnamasy işe girizildi. Bu ulgamyň kömegi bilen maşgala lukmanlaryny yzarlamak yzygiderli gurluş bilen üpjün edildi, şol bir wagtyň özünde saglygy goraýyş işgärleriniň özüni alyp barşyny seljermek, iýmitlenmek we adatdan daşary ýagdaý çäreleri arkaly başarnyklary ýokarlandy. Mundan başga-da, autizmli adamlara Çaga we Ýaşlar Akyl Saglygy Merkezleri (ÇÖZGEM) we 14 welaýatda 876 jemgyýetçilik akyl saglygy poliklinikasy arkaly goldaw berilýär.

Welaýat autizmine gözegçilik komissiýalary näme maksat edinýär?

auturduň hemme ýerinde autizm pudagynda alnyp barylýan işlere gözegçilik etmek üçin häkimleriň orunbasarlarynyň ýolbaşçylygynda 81 welaýatda welaýat autizmine gözegçilik komissiýalary döredildi. Aylda azyndan üç gezek duşuşmagy meýilleşdirýän bu komissiýalar, pudagara hyzmatdaşlygy güýçlendirmek arkaly ýerli derejede hyzmatlaryň netijeliligini ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Mundan başga-da, 34 welaýatda durmuşa geçirilýän Şahsy Hyzmat Maslahaty modeli bilen, şu güne çenli 16 müň 278 maşgala ýetildi, bu psihiki-sosial goldawy we sosial kömegi almagy aňsatlaşdyrdy.

2-nji Milli Otizm Hereket meýilnamasynyň çäginde Maşgala we Durmuş Hyzmatlary ministrligi 2023-2025-nji ýyllar aralygynda sanly ulgamy bolan 206 müň 746 çaganyň ösüşini yzarlady, 4 synag welaýatynda 301 maşgala aýratyn goldaw berdi we 81 welaýatda gözegçilik komissiýalaryny döretmek arkaly hyzmat ulgamyny giňeltdi. Ministrlik irki diagnoz we maşgala esasly gatyşmak ulgamlaryny tutuş ýurt boýunça giňeltmegi maksat edinýär.

Otizm spektri bozulan adamlar we olaryň maşgalalary autism.gov.tr üsti bilen hödürlenýän hyzmatlar we mugt sosial hyzmat maslahat berişleri barada jikme-jik maglumat alyp bilerler. Ministrlik, maşgalalara diagnoz goýlan pursatyndan başlap zerur bolan psihososial goldaw we bilim hyzmatlaryna elýeterliligi ýeňilleşdirmek üçin pudagara utgaşdyrmagy dowam etdirýär.

Netije

Geçirilen gözlegler autizmiň irki diagnozynyň we maşgala gönükdirilen interwensiýa ulgamlarynyň institusionallaşdyrylmagynyň möhüm ähmiýete eýedigini görkezýär. Sanly gözegçilik usullarynyň ornaşdyrylmagy we 81 welaýatda gözegçilik komissiýalarynyň döredilmegi saglyk hyzmatlarynyň diňe bir merkezde däl, eýsem ýerli derejede-de adaty tertipde amala aşyryljakdygyny görkezýär.

Aýry-aýry hyzmat beriş maslahatlary we maşgala esasly goldaw modelleri autizmli adamlaryň jemgyýetçilik durmuşyna gatnaşmagyny goldaýan iň möhüm elementler hökmünde tapawutlanýar. Institutlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy ýokarlandyrmak, diagnostikadan soňky döwürde maşgalalarda ýüze çykýan näbellilikleri azaldar we has çalt we täsirli hyzmatlary almaga mümkinçilik berýär.

Mümkin täsirler

Synag programmalaryny tutuş ýurt boýunça ýaýratmak, esasanam oba ýerlerinde ýaşaýan we hünärmenleriň goldawyna çäklendirilen maşgalalar üçin ep-esli gowulaşmagy üpjün edip biler. Irki diagnoz mümkinçilikleriniň köpelmegi çagalaryň ösüş proseslerinde has oňyn netijelere we uzak möhletde sosial uýgunlaşmalaryny güýçlendirip biler.

Saglygy goraýyş işgärlerine we mugallymlara dowamly bilim programmalary bilen goldaw bermek, autizmli adamlara berilýän hyzmatlaryň hilini standartlaşdyryp biler. Mundan başga-da, sanly platformalar arkaly berilýän maglumat hyzmatlary maşgalalara sosial hukuklaryny has netijeli ulanmaga we zerur goldaw mehanizmlerine has çalt girip biler.