Merkezi bankyň maliýe durnuklylygy hasabaty: 2026-njy ýyldaky ykdysady perspektiwalar

Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky ( CBRT ) 2026-njy ýylyň maý aýy üçin Maliýe durnuklylygy hasabaty neşir etdi. Bu hasabat soňky ykdysady ösüşlere, global inflýasiýanyň dinamikasyna we bazarlaryň häzirki ýagdaýyna giňişleýin baha berýär. Esasanam haryt bahalarynyň ýokarlanmagynyň we geosyýasy näbelliligiň global inflýasiýa edýän täsiri bellärliklidir.

Global ykdysady ösüşler we inflýasiýa töwekgelçilikleri

Hasabatda ösen ýurtlarda döwlet karzlarynyň dowamlylygy ( DE ) we bu ýurtlardaky obligasiýa göterim derejesiniň ýokary bolmagy ünsi çekýär. Energetika bazarlaryndaky näbellilikler we ösýän ýurtlaryň ( Ösüp barýan ýurtlar ) daşarky maliýeleşdirmäge bolan gowşaklygy sebäpli bu ýagdaý hasam çylşyrymlaşýar. Ösýän ýurtlaryň döwlet obligasiýalaryna göterim derejesi ykdysady aladalary ýokarlandyryp, taryhy ortaça derejeden ýokary boldy.

Türkiýedäki karzyň ösüşi we makroykdysady çäreler

Hasabatda Türkiýedäki karzlaryň ösüşi we karz düzümi barada giňişleýin pikir alyşylýar. Karzyň umumy ösüşi güýçli bolmagynda-da, makroprudensial çäreleriň täsiri sebäpli karz düzüminde üýtgeşmeler bolýar. Türk Lira (TL) täjirçilik karzlarynyň köpelmegi we daşary ýurt walýuta karzlarynyň azalmagy karz düzüminiň TL-iň peýdasyna ösendigini görkezýär. Aýry-aýry karzlaryň töwekgelçiliginiň ýokarlanmagy haýallyk, sarp ediş karzlary we aýry-aýry kredit kartoçkalary üçin üýtgedip gurmagyň netijelidigini görkezýär.

Hakyky pudagyň karz ýagdaýy we daşarky maliýeleşdiriş

Gaty maliýe şertlerinde hakyky pudagyň bergileri taryhy ortaça derejeden pes bolmagyny dowam etdirýär. Geosyýasy töwekgelçiliklere garamazdan kompaniýalaryň daşary ýurt karzlarynyň täzelenmeginiň güýçli dowam edýändigi aýdylýar. Hakyky pudagyň maliýe aktiwlerinde TL-iň agramy saklanylsa-da, fond hasaplary ösmegini dowam etdirýär. Bu ýagdaý, içerki bazarlarda TL-iň ileri tutulýandygyny görkezýär.

Öý hojalygynyň maliýe dinamikasy

Öý hojalygynyň maliýe düzüminde TL goýumlarynyň ileri tutulmagy ünsi özüne çekýär. Gymmat bahaly metal bahalarynyň ýokarlanmagy öý hojalygynyň daşary ýurt walýuta goýumlaryny gymmat bahaly metal hasaplaryna gönükdirmegine sebäp bolýar. Bu döwürde aýry-aýry maýa goýumlary diwersifikasiýa edilip, alternatiw maliýe aktiwleri saýlanylýar.

Bank pudagynyň likwidligi we maýa gurluşy

Hasabatda likwidligiň ýagdaýyna, aktiwleriň we jogapkärçiligiň möhletiniň berjaý edilişine we bank pudagynyň maýa laýyklygyna baha berilýär. Likwidligiň öwezini dolmagyň gatnaşygynyň kanuny çäklerden ýokary bolmagy banklaryň nagt pul akymlaryny ýapmak ukybynyň güýçlidigini görkezýär. Geosyýasy ösüşlere garamazdan daşarky karzlaryň dolanyşygynyň ýokary bolmagy bank pudagynyň berk gurluşynyň bardygyny görkezýär.

Netijede, Merkezi Bankyň Maliýe durnuklylygy hasabaty Türkiýanyň ykdysady gurluşynyň berkligini we ýüze çykýan kynçylyklara garşy görülýän çäreleri görkezýär. Geljekdäki ykdysady ösüşler global we ýerli dinamikanyň nukdaýnazaryndan emele geler we bu hasabat syýasatçylar üçin möhüm gollanma bolup hyzmat eder.