Döwletden maliýe dyknyşygyna ägirt uly gatyşma: Merkezi bank, CMB, BRSA we Baýlyk gaznasy bir wagtda hereket etdi

Türkiýäniň maliýe bazarlaryna maýa goýum gaznalarynyň emele gelen likwidligi sebäpli zynjyr satuwy ýüze çykandan soň, ykdysady dolandyryş utgaşdyrylan halas ediş işine başlady. Portfolio dolandyryş kompaniýalarynyň gaznalarynda defolt töwekgelçiligi we Borsa Stambulda, Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky (CBRT), Maýa Bazarlary Geňeşi (CMB) we Bank Düzgünleşdiriş we Gözegçilik Guramasy (BDDK) Gazna we Maliýe ministrliginiň ýolbaşçylygynda düýpli kararlary ýerine ýetirdi.

Ykdysady dolandyryşdan utgaşdyrylan çäreler we Gaznadan durnuklylyk habary

Bazarlardaky dartgynlylygyň ýokarlanmagy bilen ilkinji ädim Gazna we Maliýe ministrliginiň çägindäki Maliýe durnuklylygy komitetinden geldi. Komitetiň gyssagly ýygnagyndan soň berlen resmi beýanatda paýtagt bazarlarynda we Borsa Stambulda gurluş ýa-da ulgamlaýyn töwekgelçiligiň ýokdugy nygtaldy. Üýtgemegiň fond bazarynyň çäkli böleginde jemlenendigi we wagtlaýyn häsiýetdigi aýdylsa-da, onuň tutuş maliýe ulgamyna ýaýramagynyň öňüni aljak ähli çäreleriň tutanýerlilik bilen durmuşa geçiriljekdigi mälim edildi.

Ondan derrew CBRT girdi we bazardaky nagt zerurlyklary kanagatlandyrmak üçin maliýeleşdiriş kranlaryny açdy. Merkezi Bank hepdelik repo auksionlary arkaly bazara berilýän likwidligiň mukdaryny köpeltmek kararyna gelen bolsa, bankara pul bazaryndaky banklaryň karz çäklerini täzeledi we girew arzanladyş nyrhlaryny peseltdi. Bu nukdaýnazardan, 22-nji sentýabrda 150 milliard TL we 24-nji sentýabrda möhleti 150 milliard TL bolan iki sany aýratyn repo auksionyna bolan isleg, bazardaky nagt gözlegiň derejesini açyp görkezýän yglan edilen mukdaryň takmynan üç essesi boldy.

CMB-den 130 gaznany ýatyrmak karary we BRSA-dan banklara maýa goldawy

Amalyň iň agyr we anyk ädimlerinden biri CMB tarapyndan edildi. Geňeş; Jemi 7 portfel dolandyryş kompaniýasynyň, ýagny Tera Portföý, Pusula Portföý, Hedef Portföý, Atlas Portföý, A1 Portföý, Pardus Portföý we Bulls Portföý ýaly ähli serişdeleri TEFAS amallary üçin ýapyldy. Bu edaralara degişli 130 maýa goýum gaznasy üçin çalt ýatyryş prosesi başlandy. Söwda üçin ýapylan 222 maýa goýum gaznasynyň umumy göwrüminiň 1 trillion liradan geçendigi we bu gaznalarda 934 müňden gowrak maýadaryň paýynyň bardygy mälim edildi. Liquidatyrylmak kararyna gelen portfelleriň arasynda 243,6 milliard lira ululykdaky Tera Portföý ilkinji girdeji gaznasy we 224,4 milliard lira ululygyndaky Tera Portföý pul bazary gaznasy öňdeligi eýeledi.

CMB, şeýle hem, 2-nji oktýabr sessiýasynyň ahyryna çenli karz kapital bazaryndaky amallarda ulanylýan iň az paýnamany goramak derejesini 35 göterimden 20 göterime çenli azaltmak arkaly maýadarlara dem aldy. Şol bir wagtyň özünde, BRSA köpçülige satylýan banklaryň maýasynyň ýeterlik derejesini goramak üçin täze çeýeligi üpjün etdi. Banklaryň 16-njy sentýabrdan bazardan satyn almak arkaly gazanan paýnamalarynyň esasy maýa hasaplamasyndan ýylyň ahyryna çenli aýrylmazlygy karar edildi.

Borsa Stambulda baýlyk gaznasy we Emlak Katylymdan strategiki hereket

Maliýe bazarlaryndaky ýangyny söndürmek üçin diňe bir kadalaşdyryjy kararlar kabul edilmän, döwlet maýasy hem göni meýdana gitdi. Borsa Stambulda satuw basyşynyň çuňlaşan pursatlarynda, Türk baýlyk gaznasy (TVF) güýçli satyn alyşlar bilen bazarda agdyklyk etdi. TVF-iň bu gönüden-göni gatyşmagy bir marketa bazary üçin möhüm ähmiýete eýe bolsa-da, BIST 100 indeksi 2 göterimden gowrak, bank görkezijisi bolsa 6 göterimden ýokary bolan güni tamamlady.

Tygşytlylygy maliýeleşdirmek tarapynda, köpçüligiň güýjüni görkezýän ýene bir ädim Emlak Katylym Bankasy -dan geldi. Ozal Tera toparynyň Pusula Holdingiň golçur kärhanalary Katylymewimi we Birewimi eýelemäge razydygy öňem mälim edilipdi. Şeýle-de bolsa, soňky wakalardan soň, Emlak Katylym Tygşytlaýyş Maliýe kompaniýasy içeri girdi we köpçülige aýan etmek platformasyna (KAP) Katılymewim Tygşytlaýyş Maliýe we Birewim Tygşytlaýyş Maliýe satyn almak üçin resmi gepleşiklere başlandygyny habar berdi. Şeýlelik bilen, jemgyýetçilik güýji bilen kritiki sektora bolan ynamyň ýitmeginiň öňüni almak maksat edinildi.

Iki günde 149 milliard Lira akymy we kazyýet derňewleriniň jikme-jiklikleri

Bazarlarda ýüze çykan zarbanyň derejesi maýa goýum gaznalaryndan çykýan sanlarda-da özüni görkezdi. Diňe iki günde maýa goýum gaznalaryndan 149,3 milliard lira girdeji gazandy. Iň güýçli pul akymlary pul bazaryndaky gaznalarda hasaba alyndy; Tera Portföý pul bazary gaznasyndan 35,1 milliard TL, Garanti Portföý ikinji pul bazary gaznasyndan 25,3 milliard TL, Pusula Portföý pul bazary gaznasyndan 23,4 milliard TL çykaryldy we apapı Kredi Portföý ikinji pul bazary gaznasyndan 21,6 milliard TL çykaryldy.

Maliýe çärelerinden başga-da, tertipsiz amallar bilen baglanyşykly kazyýet işi haýal etmän başlandy. CMB, Katılymewim, Gündoğdu Gyda we Destek Finans paýnamalarynda şübheli amallar sebäpli Pusula Portföý we Tera Portföý dolandyryjylaryna garşy jenaýat işi açdy. Köp spekulýatorlara geleşik gadagançylygy girizilen hem bolsa, ygtyýarnamalary ýatyryldy. Stambul Maliýe Jenaýatlary Şahamçasynyň Müdirliginiň toparlary tarapyndan geçirilen operasiýalaryň çäginde İnfo atatyrym we Dolandyryş Geňeşiniň başlygy Hedef Holding Dolandyryş Geňeşiniň başlygy Namyk Kemal Gökalp, Tera Holding Baş müdiriniň orunbasary himbrahim Bekçi hem polisiýa tarapyndan tussag edildi. Döwletiň ähli organlary tarapyndan amala aşyrylýan bu köptaraplaýyn gatyşma, maliýe bazarlaryna bolan ynamy dikeltmegi maksat edinýär.