Ministr Bolatyň töleg balansy: Häzirki hasap ýetmezçiligi taryhy ortaça aşakda dowam edýär

Türk ykdysadyýetiniň makroykdysady balanslary üçin möhüm ähmiýete eýe bolan töleg balansy yglan edildi. Söwda ministri Ömer Bolat 2026-njy ýylyň maý aýynda häzirki hasabat hasabatyna baha berdi we deňagramlylyk işiniň tutanýerlilik bilen dowam edýändigini aýtdy. Maglumatlara görä, häzirki hasap defisiti 2026-njy ýylyň maý aýynda 1,5 milliard dollar , ýyllyk hasap defisitiniň bolsa 37,3 milliard dollar hökmünde hasaba alyndy. Firstylyň ilkinji bäş aýynda umumy hasap defisiti <30,7 milliard dollar .

Energiýa importynyň täsirine garamazdan esasy balansda güýçli artykmaçlyk

Dünýä energiýa bazarlarynda bahalaryň üýtgemeginiň maý aýynda import kanunçylygynda görkezilendigi bellärliklidir. Arassa energiýa defisiti her ýyl 53,3 göterim ýokarlap, 4,5 milliard dollar -a çenli ýokarlandy we bu häzirki hasap defisitiniň ýokarlanmagyny kesgitleýän esasy faktorlaryň birine öwrüldi. Beýleki tarapdan, ykdysadyýetiň gurluş güýjüni açýan altyn we energiýany hasaba almaýan häzirki hasap gözden geçirilende, ýyllyk esasda 29,5 milliard dollar gaty güýçli profisitiň bardygy göründi.

Harytlaryň we hyzmatlaryň eksportynda ýyllyk öndürijilik ýokarlanýar

Daşary söwda balansynyň gowulaşmagynyň iň uly goldawçysy eksportyň kesgitlenen ýokarlanmagy boldy. 2026-njy ýylyň maý aýyna çenli harytlaryň we hyzmatlaryň ýyllyk eksporty geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 3,1 göterim ýokarlap, 395,7 milliard dollara ýetdi.

Hyzmat eksportynda oňyn tizlik hem güýjüni saklaýar. 26yllyk hyzmat eksporty 2026-njy ýylyň maý aýynda geçen ýylyň degişli aýy bilen deňeşdirilende 3,2 göterim ýokarlap, 122,2 milliard dollara ýetdi. Bu amalda hyzmat pudagynyň iň möhüm elementleriniň biri bolan syýahat girdejileri töleg balansyna 60,1 milliard dollar we transport girdejileri 42,7 milliard dollar hökmünde goşant goşdy.

Daşary söwda defisitiniň daralmagy häzirki hasap defisitini çekýär

Aprel aýynda daşary söwda defisitiniň 29,6 göterim peselenden soň, maý aýynda daşary söwda defisiti 15,6 göterim azaldy. Bu peselýän tendensiýanyň häzirki hasap balansyna oňyn täsirleri dowam edýär. Global geosyýasy dartgynlyk ýylyň ikinji çärýeginde haryt we energiýa bahalary arkaly import çykdajylaryny ýokarlandyrsa-da, daşary söwda defisitinde 9,1 göterim arassa ösüş gazanyldy. Haryt eksportynyň 10,2 göterim ýokarlanmagy bu gowulaşmakda esasy rol oýnady.

Häzirki hasap defisitiniň birinji çärýekde gazanylan 23,6 milliard dollar derejesinden ikinji çärýekdäki ýagdaýyna çenli 12-12,5 milliard dollar aralygynda azalmagyna garaşylýar.

Häzirki hasap defisitiniň milli girdejä bolan gatnaşygy ynam döredýär

Global ykdysady töwekgelçiliklere we geosyýasy näbelliliklere garamazdan, häzirki hasap defisitiniň milli girdejä bolan gatnaşygy taryhy ortaça pes bolmagynda galýar. Häzirki hasap defisitiniň milli girdejä bolan gatnaşygy 2025-nji ýylda 1,9 göterim bolsa-da, 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde ýyllyk esasda 2,4 göterim boldy. Bu görkeziji makroykdysady durnuklylygy tassyklaýan 2002-2025-nji ýyllar aralygyndaky taryhy ortaça 3,4 göterimden has pesde galdy.

Iýun aýynda energiýa we haryt bahalarynda birneme rahatlyk bar bolsa-da, soňky döwürde barha möwjeýän geosyýasy dartgynlyk bahalaryň üýtgemegini döredip, töwekgelçilik döredip biler diýlip hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, eksportdaky durnukly pozisiýanyň häzirki hasap balansyny goldamagyny dowam etdirer diýlip garaşylýar. Söwda ministrligi; Eksport goldawlary, söwda diplomatiýa işleri we bazary diwersifikasiýa hereketleri bilen durnukly daşary söwda balansy üçin üznüksiz işlemegini dowam etdirýär.