Ministr Ersoý yglan etdi: Global plastik önümçiligi soňky 70 ýylda 460 million tonnadan geçdi

Stambul daşky gurşawyň geljeginiň adyndan taryhy ýygnak geçirdi. “Türkiye plastik galyndylar ussahanasy”, Zol galyndy gaznasynyň ýolbaşçylygynda, Türkiýeniň plastik hapalanmagyna garşy göreşini we tegelek ykdysadyýet gözýetimini çaltlaşdyrmak maksady bilen guraldy. Medeniýet we syýahatçylyk ministri Mehmet Nuri Ersoý hem 17 ministrlik we plastmassa sikliniň dürli döwürlerinde jogapkärçiligi öz üstüne alýan takmynan 50 baş müdirlik, müdirlik we şärik guramanyň birleşip, möhüm beýanatlar beren guramasyna gatnaşdy.

Çykyşynyň başynda ministr Ersoý Taşuku syýahatynda ýolagçy gämisiniň gark bolmagy sebäpli ölen raýatlara gynanç bildirdi, gynanýan maşgalalaryna gynanç bildirdi we ýaralananlaryň tiz sagalmagyny arzuw etdi.

Global plastiki howp: Soňky 70 ýylda 230 esse artmak

Dünýäniň diňe bir syýasy dartgynlyklar we uruşlar bilen däl, eýsem howanyň krizisi we daşky gurşawyň hapalanmagy ýaly uly ekologiki howplar bilen hem göreşýändigini belläp, ministr Ersoý tebigy baýlyklary huşsuz ulanmak dünýäni ýaşap bolmajak ýere öwrüp biljekdigini duýdurdy. Plastmassa önümçiliginiň ägirt uly ösüşine ünsi çeken Ersoý: "Soňky 70 ýylda dünýäde plastmassa önümçiligi takmynan 230 esse artyp, 460 million tonnadan gowrak boldy. Şeýle giň ýaýran önüm, elbetde, daşky gurşaw meselesini getirdi we gynansak-da adamzat bu jogapkärçiligi öz üstüne alyp bilmedi"

Dünýä derejesinde öndürilen plastik galyndylaryň diňe 9 göteriminiň gaýtadan işlenip bilinjekdigini, 22 göteriminiň bolsa tebigata gözegçiliksiz galdyrylýandygyny mälim eden Ersoý, takmynan 78 million tonna plastmassanyň topraklary, derýalary we ummanlary gönüden-göni hapalaýandygyny aýtdy. Bu ýagdaýyň öňünde global syýasatyň ähmiýetine ünsi çekip, ministr Ersoý, Türkiýäniň plastik sikliň her bir tapgyryny, gereksiz ulanylyşy azaltmakdan başlap, ikinji derejeli çig malyň ulanylmagyna çenli wagt ýitirmezden ara alyp maslahatlaşmalydygyny aýtdy.

Türkiýäniň galyndy galyndylarynyň üstünligi we geljekdäki maksatlary

Medeniýet we syýahatçylyk ministri Mehmet Nuri Ersoý, Türkiýanyň galyndylary nol görnüşinde görmekde gazanan üstünliklerini maglumatlar bilen paýlaşyp, Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministrliginiň maglumatlaryna görä, galyndylary dikeltmegiň derejesiniň soňky sekiz ýylda 13 göterimden 37,53 göterime ýetendigini aýtdy. Bu prosesde 90 million tonna galyndylaryň ykdysadyýete getirilendigini mälim eden Ersoý, bu üýtgeşmäniň ýurduň ykdysadyýetine takmynan 365 milliard liranyň uly goşant goşandygyny aýtdy. Geljekdäki maksatlaryny paýlaşyp, Ersoý dikeldiş derejesiniň 2035-nji ýylda 60 göterime, 2053-nji ýylda 70 göterime çenli ýokarlandyryljakdygyny aýtdy.

Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň howandarlygynda we Emine Erdoganyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan “Zol galyndylar” hereketiniň milli we halkara derejesinde uly özgerişliklere başlandygyny mälim eden Ersoý, Türkiýanyň bu ugurda aşa kesgitli, real we paýhasly ädim ädendigini aýtdy. Çözgüt üçin tegelek ykdysadyýet modeliniň ýaýradylmalydygyny öňe süren Ersoý, güýçli ykdysadyýetleriň tehnologiýa we infrastrukturany paýlaşyp ösýän ýurtlara goldaw bermelidigini aýtdy.

2025-2028 Hereket meýilnamasy we tegelek ykdysadyýet strategiýasy

Ministr Ersoý, 2025-2028-nji ýyllaryň Milli Tegelek Ykdysadyýet Strategiýasy we Hereket meýilnamasynyň çäginde plastmassanyň ileri tutulýan pudaklaryň biri hökmünde ýerleşdirilendigini habar berdi. Meýilnama laýyklykda; Galyndylaryň öňüni almak, tegelek önüm dizaýny, ikinji derejeli çig maly ulanmak, yzarlamak we pudaklaýyn özgerişlikler sözbaşysynda 53 çäräniň durmuşa geçiriljekdigini habar berdi. Medeniýet we syýahatçylyk ministrligi hökmünde syýahatçylyk maýa goýumlarynda ekologiýa taýdan arassa tejribäni giňeltjekdiklerini mälim eden Ersoý, ýaşyl binagärlikden başlap infrastruktura maýa goýumlaryna çenli ähli ugurlarda galyndylaryň nol çemeleşmesini goldaýandyklaryny aýtdy.

Iki gün dowam etjek seminarda diňe bir galyndylary dolandyrmak nukdaýnazaryndan plastiki hapalanmalar ara alnyp maslahatlaşylar; Dizaýndan önümçilige, sarp edişden gaýtadan işlemäge çenli ähli plastmassa siklini öz içine alýan bitewi nukdaýnazardan seredilýär. Bu prosesleriň daşky gurşawy gazanmakdan başga-da, olaryň Türkiýeniň serişde netijeliligine, eksport potensialyna we senagat bäsdeşlige ukyplylygyna baha berler. Maslahatyň ahyrynda taýýarlanjak hasabatlar we gutarnykly beýannama Türkiye-iň 2053-nji ýyldaky plastik görnüşine gönükdiriler.