Ministr Fidanyň Bakuwdaky möhüm habarlary: Uruşdan öňki ýagdaý Hormuz bogazynda yzyna gaýtarylmaly

Daşary işler ministri Hakan Fidan Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda resmi gatnaşyklarynyň çäginde Azerbaýjanyň Daşary işler ministri Jeýhun Baýramow bilen duşuşdy. -Eke-täk we delegasiýaara ýygnaklardan soň iki ministr bilelikdäki metbugat ýygnagyny geçirdi we sebitleýin we global ösüşler barada möhüm beýanatlar berdi. Ministr Fidan Türkiýe bilen Azerbaýjanyň arasyndaky çuňňur dostlugyň her dürli kynçylyklary ýeňip geçip biljekdigini aýtdy we iki ýurduň "bir millet, iki döwlet" şygary bilen strategiki hyzmatdaşlygyny iň ýokary derejä çykarandygyny aýtdy.

Bu sapary, Nuri Paşanyň ýolbaşçylygyndaky Kawkaz Yslam Goşuny tarapyndan Bakuwyň azat edilmeginiň 108 ýyllygyny belleýär. Theubileýiň taryhy manysynyň bardygyny mälim eden Fidan, garaşsyzlyk ugrundaky göreşde şehit bolan gahrymanlary hatyralady. Bakuw gatnaşyklarynyň çäginde Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew tarapyndan hem kabul edilen Fidan, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň salamyny gowşurdy we sebitdäki durnuklylyk we strategiki ädimleri utgaşdyrmak boýunça netijeli ýygnak geçirendiklerini aýtdy.

Ankara-Baku liniýasynda strategiki sinhronizasiýa we goranmak hyzmatdaşlygy

Ministr Fidan ykdysady, söwda we harby hyzmatdaşlygyň Türkiýe bilen Azerbaýjanyň arasyndaky gatnaşyklaryň iň güýçli sütünlerinden biridigini aýtdy we iki ýurduň institutlarynyň doly utgaşdyrylýandygyny aýtdy. Goranmak senagaty we harby hyzmatdaşlyk babatynda ädilen ädimlere ünsi çekip, Fidan bilelikdäki harby türgenleşikleriň, okuw meýilnamalarynyň we tejribe alyşmagyň iki ýurduň meýdançadaky gatnaşyklaryny kesgitleýändigini aýtdy.

Garabagy basyp alyşdan azat etmek döwründe Türkiýanyň elmydama Azerbaýjanyň ýanynda durandygyny ýatladýan Fidan, häzirki gün esasy meseläniň Günorta Kawkazda hemişelik parahatçylygy we abadançylygy döretmekdigini aýtdy. Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerine we Bakuwyň bu işdäki konstruktiw garaýşyna ýokary baha berýändiklerini mälim eden Fidan, sebitiň konfliktlerden doly däldigini aýtdy; Energetika, söwda we ykdysady ösüş bilen ýatda saklanmalydygyny aýtdy. Mundan başga-da, Türk döwletleri guramasynyň Daşary işler ministrleriniň geňeşiniň (TDT) ýygnagy 29-njy oktýabrda, guramanyň 13-nji ýygnagy 30-njy oktýabrda geçirildi. Sammitiň ýolbaşçylaryň gatnaşmagynda Ankarada geçiriljekdigi baradaky maglumatlary paýlaşdy.

Global logistika we energiýa hereketi: Zangezur koridory we ýaşyl energiýa

Gündogar-Günbatar okunda möhüm rol oýnaýan Merkezi koridoryň we Baku-Tbilisi-Kars demir ýolunyň netijeliligine ünsi çekip, ministr Fidan Türkiýe bilen Azerbaýjany Nakhivan arkaly gönüden-göni birleşdirjek transport taslamalarynyň strategiki ähmiýetini düşündirdi. Fidan Kars-Idyr-Aralyk-Dilucu demir ýolunyň gurluşygynyň çalt dowam edýändigini we taslamanyň 2029-njy ýylyň ahyryna çenli tamamlanmagyny maksat edinýändigini aýtdy. Şeýlelik bilen Azerbaýjandan gidýän otly Türkiýä päsgelçiliksiz baryp biler.

Azerbaýjanyň Daşary işler ministri Jeýhun Baýramow Zangezur koridory bilen baglanyşykly häzirki maglumatlary paýlaşdy. Baýramow, Azerbaýjanyň serhedindäki ýol işleriniň 95 göterim, demirýol işleriniň bolsa 75 göterim tamamlanandygyny we iki taslamanyň hem 2027-nji ýylyň birinji ýarymynda tamamlanjakdygyny mälim etdi. Nahçiwanda 190 kilometrlik demirýol liniýasynyň gaýtadan dikeldilendigini mälim eden Baýramow, Ermenistanda galan 42 kilometrlik ýitirilen baglanyşygy tamamlamak üçin gepleşikleriň dowam edýändigini aýtdy. Şeýle hem, alternatiw energiýa pudagyndaky täze taslamalaryň iki ýurduň arasynda stoluň üstünde durýandygyny we Azerbaýjanyň ýaşyl energiýasyny Gara deňziň üsti bilen Europeewropa eltmek üçin täze kabel liniýalarynyň meýilleşdirilýändigini aýtdy. Baýramow, COP29-nyň prezidentligini eýeleýän Azerbaýjanyň, COP31-ni kabul etjek Türkiýä howa diplomatiýasy pudagynda doly goldaw berjekdigini sözüniň üstüne goşdy.

Sebit krizisleri: Hormuz bogazynda we Gara deňizde howpsuzlyga çagyryş

Sebitiň durnuklylygyna abanýan howplar barada anyk habarlar beren ministr Fidan goňşy Eýranda bolup geçýän wakalara ýakyndan gözegçilik edilýändigini aýtdy. Özara hüjümleriň parahatçylyk tagallalaryna zyýan ýetirýändigini belläp, Fidan: "Hormuz bogazynda howpsuz, üznüksiz we erkin geçelgelere ýol berilmelidir; uruşdan öňki status-kvo mümkin boldugyça gysga wagtda yzyna berilmelidir" -diýdi.

Takmynan 4,5 ýyl bäri dowam edip gelýän Russiýa-Ukraina urşunyň global täsirlerine ünsi çekip, Fidan bu konfliktleriň Gara deňiz basseýninde raýat deňzine howp salýandygyny aýtdy. Montreux bogazy konwensiýasynyň oýlanyşykly ýerine ýetirilmegi netijesinde Gara deňziň uzak wagtlap konfliktlerden daşda durandygyny ýatladýan Fidan, soňky döwürde raýat gämilerine edilýän hüjümlerde türk we azerbaýjan deňizçileriniň ölmegine çuňňur gynanç bildirdi. Urşuň Gara deňze ýaýramagynyň kabul edilip bilinmejekdigini mälim eden Fidan, Prezident Erdoganyň "hatda iň erbet parahatçylyk hem uruşdan gowudyr" sözlerini ýatlatdy we partiýalary ýaraşdyrmak karary bilen diplomatik başlangyçlaryny dowam etdirjekdiklerini aýtdy.