Ministr Murat Kurumyň global howa diplomatiýasy: Türkiyeň COP31 ýol kartasy şekillendirilýär

Türkiye, global howanyň üýtgemegine garşy göreşde taryhy jogapkärçiligi öz üstüne alyp, Birleşen Milletler Guramasynyň iň abraýly guramalarynyň biri bolan COP31-ni kabul etmäge taýýarlanýar. COP31-iň prezidenti we Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurumyň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan güýçli diplomatiýa hereketi, sammitden öň Türkiýanyň bütin dünýä görüşini yglan edýär. Şu güne çenli 36 halkara aragatnaşyk bilen, ýurtlara howa şertleri baradaky borçnamalaryny anyk we ölçenip boljak ädimlere öwürmäge mümkinçilik berjek "durmuşa geçiriş COP" gurmak maksat edinilýär.

Geçen ýyl Braziliýada geçirilen COP30 gepleşiklerinde geçirilen üstünlikli lobbiçilik işleriniň netijesinde 196 ýurduň umumy şertnamasy bilen Türkiýe COP31-ni kabul etmek we başlyklyk etmek berildi. Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň karary bilen COP31 prezidentiniň wezipesini öz üstüne alan ministr Kurum, bu beýik guramany Antalýanyň EXPO sebitinde 9-20-nji noýabr aralygynda geçirmek üçin taýýarlyk işlerini çaltlyk bilen dowam etdirýär. Bu etapda ministr instituty; BMG-nyň Howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly konwensiýasynyň çäginde 14 sany halkara sammit we forum, 10 tehniki çäre we 12 sany ýörite ikitaraplaýyn ýygnak geçirildi, jemi 36 sany ýokary derejeli aragatnaşyk guruldy.

Berlinde we Kopengagende duralgalarda aýgytly ädimler

Türkiýanyň kabul ediji ýurt hökmünde diplomatiýasynyň ilkinji möhüm baglanyşyklaryndan biri, 21-nji aprelde Germaniýanyň paýtagty Berlinde geçirilen 17-nji Peterburg howa gepleşikleri boldy. Ministr Kurum klimat krizisine garşy berlen borçnamalaryň kagyz ýüzünde galmaly däldigini we derrew durmuşa geçirilmelidigini aýtdy.

20-nji maýda Daniýanyň paýtagty Kopengagende geçirilen ministrler maslahaty ýygnagy boldy. Bu ýerde edara Awstraliýanyň Howanyň üýtgemegi we energiýa ministri Kris Bowen bilen duşuşdy we Türkiye bilen bilelikde COP31 prosesinde gepleşikleri geçirer we bilelikdäki strategiýalary ara alyp maslahatlaşar. Şeýle hem, Daniýanyň Howa, Energetika we Jemgyýetçilik ministri Lars Aagaard , Europeanewropanyň Daşky Gurşaw Guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Leena Ylä-Mononen we BMG-nyň Baş sekretarynyň ýörite geňeşçisi Selwin Hart

Türkiýäniň COP31 görnüşi Bonnda

8-nji iýunda Germaniýada geçirilen Bonn howanyň üýtgemegi konferensiýasy, Türkiýanyň liderlik görüşiniň iň anyk görnüşde görkezilen platformasydy. Bu ýerde ministr Kurum Türkiyeň COP31 prezidentlik döwrüniň ýol kartasyny bütin dünýä çekýän "COP31 Hereket Gün tertibi" yglan etdi. Bu strategiki resminamanyň sammitden birnäçe aý öň yglan edilmegi, Türkiýanyň bu işe näderejede ussat we taýýardygyny görkezýän halkara delegasiýalardan doly baha aldy. Bonnda öňe sürlen "Gepleşikden herekete geçmek" pelsepesi Antalýa barýan ýolda global ylalaşygyň esasyny düzdi.

Güýçli diplomatik ulag Antalýa sammitinden öň dowam eder

Maksat, Türkiýanyň geçirjek taryhy sammitine çenli güýjüni ýitirmän diplomatik gatnawy köpeltmek. Şunuň bilen baglylykda, Türkiýanyň COP31 maksatlary üçünji COP prezidentlige kandidat hatynyň çap edilmeginden başga-da, Bakuwyň howa hepdesi, Stambulyň Maliýe sammiti we Trabzon ummany konferensiýasy ýaly milli we halkara çärelerde düşündiriler. BMG Baş Assambleýasynyň ýokary derejeli hepdesi we sentýabr aýynda geçiriljek Nýu-Yorkork howa hepdesi bu etapyň iň möhüm öwrümleri bolar. Antalýadan öň iň uly repetisiýa bolan “COP” öňünden 5-8-nji oktýabr aralygynda Fijide geçiriler.

Nol galyndylardan ýaşyl senagata: 10 sany ileri tutulýan ugur we 2035 maksat

Türkiye tarapyndan COP31 prezidentliginiň çäginde taýýarlanan giňişleýin hereket meýilnamasy, planetanyň geljegini halas etjek 10 strategiki ileri tutulýan ugurdan ybarat. Bu atlar; Bular nol galyndylar, arassa energiýa öwrülişi we elektrikleşdirme, azyk howpsuzlygy, howany durmuşa geçiriş köprüsi, ummanlar we deňizler, howanyň çydamly şäherleri, ýaşlar we bilim, dinamiki we çydamly saglyk ulgamlary, Rio sinergiýasy we ýaşyl senagatlaşma.

Bu görüşe laýyklykda kesgitlenen beton 2035 nyşan ünsi özüne çekýär:

- 2035-nji ýyla çenli global elektrikleşdiriş derejesini 35 göterime çenli ýokarlandyrmak

- Dünýä derejesinde galyndy önümçiliginiň ýokarlanmagyny ýarym esse azaltmak

- Gurluşyk pudagynda energiýa sarp ediş güýjüni azyndan 25 göterim azaltmak,

- Önümçilik we önümçilik pudagynda tegelek materiallaryň ulanylyşyny azyndan 15 göterime çenli ýokarlandyrmak,

- 2035-nji ýyla çenli ýurtlaryň Milli Goşant Deklarasiýalaryny we maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirjek "Howany durmuşa geçirmek köprüsi mehanizminiň" global derejede ýaýramagy.

Türkiýe Antalýadaky 190-dan gowrak ýurtdan müňlerçe wekili kabul etmek bilen dünýä sahnasyndaky ornuny diňe bir öý eýesi däl, eýsem global klimat krizisine garşy anyk çözgütleri döredýän aktýor hökmünde güýçlendirýär.