Ministr Murat Kurumyň taryhy COP31 we howa diplomatiýasy baradaky beýany: "Youthaşlar karar berer"

Daşky gurşaw, şäherleşme we howanyň üýtgemegi ministri Murat Kurum, NextGenCOP30.5: Demokratiýa we azatlyklar adasynda geçirilen klimat sammiti we ýaşlaryň diplomatiýa simulýasiýa maksatnamasynyň açylyş dabarasynda möhüm çykyş etdi. Howa krizisine garşy göreşde ýaşlaryň tutýan ornuna ünsi çeken ministr Kurum, Türkiýäniň daşky gurşawy we geljekdäki maksatlaryny paýlaşdy.

Demokratiýanyň synag meýdançasyndan global howa diplomatiýasyna çenli

Çykyşynyň başynda ministr Kurum çäräniň geçirilen adasynyň taryhy ähmiýetine ünsi çekdi. Geçmişde assasýada ​​diýlip atlandyrylýan bu ýeriň, Adnan Menderes, Hasan Polatkan we Fatin Rüştü Zorlunyň ýerine ýetiriş kararlarynyň 1960-njy ýylyň 27-nji maýynda bolup geçen harby agdarlyşykdan soň kabul edilendigi ýadyna düşdi. Häzirki wagtda "Demokratiýa we azatlyklar adasy" diýlip atlandyrylýan bu taryhy sebitiň geljekde milli demokratiýa we azatlyklar nyşany boljakdygyny aýtdy. Ministr Kurum, demokratiýanyň agyr synaglara sezewar bolan döwründen ýaşlaryň ylalaşyk we umumy çözgütler döretmek üçin birleşýän merkezine öwrülmeginiň möhümdigini aýtdy.

Ministr Kurum sammite ýygnanan 200 ýaş delegatyň 6 dürli gepleşik blokunyň çäginde geljege çözgüt tapmak üçin işlejekdigini aýtdy we ýaşlaryň howa diplomatiýasyny başdan geçirip öwrenjekdigini aýtdy. Nepalüzlerçe adamyň ölmegine sebäp bolan Nepalda bolup geçen weýrançylykly sil betbagtçylygy barada durup geçen Kurum, bu betbagtçylygyň esasy sebäbiniň buzlaryň eremeginiň we şäherlere akýan suwuklygynyň bolandygyny aýtdy we howanyň üýtgemeginiň ähli adamzat üçin umumy meseledigini aýtdy. Countriesurtlaryň ösüş derejeleriniň, energiýa ulgamlarynyň we maliýe mümkinçilikleriniň başgaçadygyny mälim eden edara, taraplaryň milli şertlerini dogry okamak bilen adalatly howa diplomatiýasynyň mümkindigini mälim etdi.

COP31 Antalýa barýan ýolda "Dialog, ylalaşyk we hereket" görnüşi

Türkiýäniň Antalýada geçiriljek COP31 prosesi üçin ýol kartasyny paýlaşan ministr Kurum, prezidentiň çemeleşmeleriniň üç esasy sütüne esaslanýandygyny, Dialog, ylalaşyk we hereket. Pari Paris şertnamasynyň ikinji onýyllygyndaky iň uly synagyň durmuşa geçiriş tapgyrydygyny aýdan ministr Kurum, kabul edilen kararlaryň meýdançada öz beýanyny tapmalydygyny aýtdy. COP31 etabynda Türkiýäniň prezidentlik we hereket meýilnamasyny öz üstüne aljakdygyny, gepleşik etabynda Awstraliýanyň aýratyn jogapkärçiligi öz üstüne aljakdygyny, Pacificuwaş umman ýurtlarynyň hem bu hyzmatdaşlygyň möhüm bölegi boljakdygyny aýtdy.

peopleaşlary diňe bir geljegiň passiw tomaşaçylary hökmünde däl-de, eýsem şu günki klimat göreşinde işjeň çözgüt hyzmatdaşlary hökmünde görýändiklerini mälim eden ministr Kurum, 2030-njy ýyla çenli howanyň üýtgemegi meselesini bilim meýilnamalaryna birleşdirmegi we jemgyýetde güýçli howanyň habardarlygyny döretmegi maksat edinýändiklerini mälim etdi.

Türkiýäniň ýaşyl ösüş ädimleri we goýumlary yzyna gaýtarmak ulgamy (DOA)

Ministr Kurum Türkiýeniň howa maksatlaryny durmuşa geçirmek üçin aýgytly ädim ädendigini we ýurduň ilkinji Howa Kanunynyň 2025-nji ýylda güýje girjekdigini habar berdi. Ikinji Milli Goşant Deklarasiýasy bilen 2053-nji ýyldaky arassa zyňyndy we ýaşyl ösüş maksatlaryna laýyklykda parnik gazlarynyň zyňyndylaryny 6435 million tonna we 2035 ssenariýa bilen deňeşdirip, 4635 million tonna uglerod dioksidini azaltmagy maksat edinýändigini mälim etdi. Şeýle hem, uglerod bazarynyň kanuny infrastrukturasyny emele getirýän zyňyndy söwda ulgamynyň düzgünleşdirmesiniň çap edilendigini mälim etdi.

6-njy fewralda bolan ýer titremesinden soň Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygynda geçirilen dikeldiş işlerine salgylanyp, Kurum iki ýylda gurlan 500 müň jaýyň has durnukly we ekologiýa taýdan arassa şäherleri döretmek maksady bilen gurlandygyny aýtdy. Täze binalarda energiýa sarp edilişiniň takmynan 39 göterim azalýandygyny we galyndylaryň nol berjaý edilmeginiň ileri tutulýandygyny aýtdy. COP31 hereket meýilnamasynyň çäginde 2035-nji ýyla çenli global elektrikleşdiriş derejesini 35 göterime çenli ýokarlandyrmak, binalardaky energiýa güýjüni 25 göterim azaltmak we tegelek materiallaryň ulanylyşyny azyndan 15 göterime çenli ýokarlandyrmak maksat edinilýär.

Häkimiýet, 2017-nji ýylda 13 göterim bolan dikeldiş derejesiniň, Prezident Rejep Taýyp Erdoganyň aýaly Emine Erdoganyň howandarlygynda amala aşyrylan “Zir-zibil galyndylary hereketi” bilen ep-esli ýokarlandygyny aýtdy we 2025-nji ýyla çenli gaýtadan işlenip bilinýän galyndylaryň 90 göterimine çenli ýokarlanjakdygyny mälim etdi. Milli integrasiýa prosesine 1-nji iýulda başlanan Depozit gaplama ulgamy (DOA) ulgamy, ýurt boýunça azyndan 50 müň yzyna gaýtarmak nokadyna we 150 sany barlag merkezine ýetmegi meýilleşdirýändiklerini mälim edip, bu ulgamyň her ýyl ýurduň ykdysadyýetine takmynan 30 milliard lira goşant goşjakdygyny çaklaýandyklaryny mälim etdi.